Antirookmedicijn helpt alcoholverslaafde ratten afkicken

Het comazuipen van pubers leidt later vaak tot alcoholverslaving en geheugenproblemen. En het is slecht voor het puberbrein. Maar een bestaand antirook-medicijn beteugelt de alcoholzucht, tenminste bij de puberende laboratoriumratten van neurobioloog Jelte Wouda (1980).

Hoe laat je puberratten comazuipen?

„Ratten vinden alcohol niet zo lekker. Met wat zoetstof erbij, of door het eerst te verdunnen met water, kun je ze eraan laten wennen, zodat ze vrijwillig gaan drinken. Maar grote hoeveelheden drinken ze niet vanzelf. Bovendien duurt dat wennen vijf weken, terwijl een rat maar tien dagen in de puberteit is. Daarom injecteerde ik de adolescente ratten om de dag met alcohol. Zo veel dat hun bloedwaarden vergelijkbaar waren met die van comazuipende jongeren. Vijf weken later, wanneer ze volwassen waren, keek ik naar het effect van dit zogenaamde bingedrinken op hun gedrag, geheugen en hun neiging om na ontwenning weer verslaafd te raken.”

Wat deden ze anders dan de geheelonthouders?

„De bingedrinkende ratten wilden, eenmaal volwassen, meer alcohol dan nuchter gebleven ratten. Dat zag ik in een kooi waarin de dieren druppels alcohol konden bemachtigen door hun snuit in een gat te steken als daar een rood lampje boven brandde. En het ruimtelijke geheugen van de ratten die in de puberteit overmatig veel alcohol gekregen hadden, was duidelijk slechter. Ze maakten meer fouten bij het terugvinden van brokjes eten in een doolhof dan de onbehandelde dieren.

„Dit past bij wat we zien in onderzoek bij comazuipende mensenpubers, die later een hogere kans op alcoholmisbruik en geheugenproblemen hebben. De ratten vielen niet vaker terug in hun alcoholgebruik na ontwenning, vergeleken met dieren die pas na de puberteit de binge-behandeling kregen.”

Een antirook-medicijn helpt verslaafde ratten de alcohol te laten staan?

„Ja. Het middel varenicline wordt al voorgeschreven aan mensen die willen stoppen met roken. Ik heb ontdekt dat het zorgt dat alcoholverslaafde ratten zichzelf minder alcohol toedienen. Bovendien remt het de neiging tot terugvallen bij verslaafde ratten. Dat is opvallend, want bij nicotineverslaving remt deze stof de terugval niet. En bestaande medicijnen tegen alcoholverslaving ook niet. De farmaceutische industrie laat al vooronderzoeken met dit middel bij mensen doen.”

Werkt varenicline ook bij suikerverslaving?

„Ik heb gekeken naar nicotine, alcohol en suiker. Varenicline verminderde de zelftoediening van nicotine en alcohol, maar suikerwater dienden de ratten zichzelf juist meer toe. Suiker lijkt dus op een andere manier verslavend dan nicotine of alcohol.”

Niki Korteweg

Jelte Wouda verdedigt zijn proefschrift ‘Alcohol studies in translational models: behavioural consequences of adolescent exposure and novel approaches to reduce the propensity to relapse’ op 7 november om 13.45 uur aan de Vrije Universiteit Amsterdam.