Met deze overheid kopen we zo weer ’n Fyra

19 oktober 2013 – Ze waren er bijna allemaal: de treinreizigers, de Nederlandse Spoorwegen en ProRail, de concurrenten Arriva, Veolia, de Belgische spoorwegen en de concullega’s van Thalys en Eurostar (die wel hard kunnen rijden). De Tweede Kamer hield een hoorzitting over de hoge snelheidslijn en de ‘opvolging’ van de Fyra. Uit niets bleek dat

19 oktober 2013 - Ze waren er bijna allemaal: de treinreizigers, de Nederlandse Spoorwegen en ProRail, de concurrenten Arriva, Veolia, de Belgische spoorwegen en de concullega’s van Thalys en Eurostar (die wel hard kunnen rijden). De Tweede Kamer hield een hoorzitting over de hoge snelheidslijn en de ‘opvolging’ van de Fyra.

Uit niets bleek dat NS en de Inspectie die de treinen toeliet worden afgerekend op de meest monumentale miskoop van deze eeuw.

Het is voor de reizigers prettig dat er nog wat wordt gemorreld aan het ratjetoeplan dat de NS heeft durven presenteren. Een onsje voor Breda, een kansje voor Eindhoven, een verzuchting voor Den Haag. Koffie bij Roosendaal.  De ouwe Beneluxboemel komt weer terug, hiephoi.

Waar was de verontwaardiging?

De staat heeft voor 5,3 miljard een supersnelle spoorbaan laten aanleggen, de NS heeft de aanbesteding gewonnen en is tot in lengte van jaren niet van plan er met de beoogde 300 kilometer per uur overheen te rijden. De NS krijgt aanzienlijke korting op het gebruikstarief, vraagt de vaak dure Thalys een tandje bij te zetten en gaat zelf met hooguit 160 per uur doen wat zij kennelijk als hun specialiteit zien: met de techniek van 1957 rijden van A naar B.

Begrijp me goed, ik ben een verstokt treinreiziger, ik hou van de blauw-gele trein. In weinig landen rijden zoveel best wel schone treinen best wel vaak op tijd met massa’s mensen aan boord die allemaal vóór het eten thuis willen zijn. Dank, echt petje af. Wat zijn er veel aardige spoorwegmensen. Het valt me wel op dat ik bij storingen op m’n telefoon meestal sneller zie hoe om te rijden, maar dat ligt niet aan hun goede wil – zij weten zelf ook niks.

Achteraf is het makkelijk vast te stellen dat iets niet goed is gegaan. In dit geval is er zoveel achter elkaar fout gelopen dat het van groot belang het system in the madness te ontdekken. Met dat doel heeft de Tweede Kamer een Fyra-commissie onder voorzitterschap van Madeleine van Toorenburg (CDA) ingesteld.

De gekkigheden blijven zich intussen opstapelen. Om er naast het NS-plan nog één te noemen. Waar was de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) bij de hoorzitting? Die is verantwoordelijk voor toezicht op de veiligheid op het spoor. Die was verantwoordelijk voor het toelaten op het spoor van de omstreden V250-treinstellen van Ansaldo Breda. Natuurlijk kon de ILT donderdag daar niet even in tien minuten de verzuimde communicatie van de afgelopen jaren komen goedmaken. Maar men had wel een visie kunnen geven op het ratjetoeplan, en iets zeggen over de haalbaarheid van het wel-hoge snelheidsalternatief dat Deutsche Bahn-dochter Arriva voorstelde.

Het is op z’n minst verrassend dat kabinet noch Kamer serieus overwegen anderen een kans te geven hun plannen te ontvouwen. De NS was toch verzelfstandigd? Of niet verder dan het fietsenhok? Was het maar een geintje?

Sinds begin jaren ’90 is Nederland bezig met het spoor. Via een commissie-Wijffels kwam men tot afsplitsing van de infrastructuur (ProRail) en een soort verzelfstandiging van de NV Nederlandse Spoorwegen. De onderzoekscommissie-Kuiper uit de Eerste Kamer die zich in het privatiseringsbeleid heeft verdiept publiceerde een jaar geleden een rapport dat onder meer inzoomde op het geval van de spoorwegen.

Het is een geschiedenis van universele ongelukkigheid. De NS was nooit blij, de Kamer bleef permanent onblij, voelde zich steeds te laat geïnformeerd. De verantwoordelijke ministers en staatssecretarissen kunnen evenmin met de hand op het hart verklaren dat zij ooit het gevoel hadden dat het liep. Zij moesten steeds komen napraten in de Kamer, zonder te kunnen of willen ingrijpen bij het o zo zelfstandige spoorbedrijf. Iedereen beloofde beterschap. De huidige staatssecretaris Mansveld lijkt nog het meest op een NS-crisiswoordvoerder op interimbasis. Terwijl zij maar een schakeltje is in een keten van ongelukkigheden.

Om er een paar te noemen. Tijdens Paars waren er enkele ministers die zeiden: leg die HSL aan van Brussel tot Rotterdam. Laat daar de aansluiting zijn met een perfect, metro-achtig randstad-railnet. De meerderheid liet zich overhalen de lijn voor veel geld door te trekken naar Schiphol en Amsterdam via die malle groene poldertunnel. Daarna kwam de aanbesteding: NS (samen met KLM) bood zich blut op de concessie en zag zich vervolgens genoodzaakt niet de beproefde Franse of Duitse trein te bestellen maar die onbewezen, goedkopere van Ansaldo B.

Maar ook sindsdien is veel fout gegaan. De NS heeft zijn opdrachtgeverschap grandioos verpest. Dat kwam vast niet alleen doordat die gênante Ierse belastingdochter er tussen zat. Wie de aankoop van zo’n gigantisch duur en belangrijk stuk materieel verpest moet wel aantoonbaar heel grote schoonmaak maken om zijn concessie niet te hoeven teruggeven. Eén directeur weg lost niets op.

Hetzelfde geldt voor de Inspectie. Die heeft de V250’s goedgekeurd voor mensenvervoer op het Nederlandse spoor. Nogal een verantwoordelijkheid. Zonder ooit zelf tegen de bodemplaten te hebben geschopt. Of een rit op zo’n gloeiende accuzetel te hebben gemaakt. De ILT heeft de vereiste vergunningen afgegeven omdat de papieren in orde waren. Lloyd’s, dat ook voor de Italianen werkte, zei dat het goed was. Op grond van welke criteria?

Toezicht, het universele alibi van de terugtredende overheid, is een zware verantwoordelijkheid. De ILT heeft die, onder toezicht van opeenvolgende bewindslieden, niet waargemaakt.

Met dit toezicht koopt deze overheid zo weer een Fyra.

 

Mail: opklaringen@nrc.nl, twitter: @marcchavannes