‘Ik zat totaal aan de grond’

Bij oud-voetballer Fernando Ricksen is de spierziekte ALS geconstateerd. Hij was bepaald geen modelprof. „Ik heb veel domme dingen gedaan.”

Fernando Ricksen deze week in Sittard. „Ik leefde vaak naar de wedstrijden toe. Op het veld presteren om daarna helemaal los te kunnen gaan.” Foto Chris Keulen

‘Ik ben een vechter. Aan opgeven denk ik niet. Daarom heb ik mijn problemen overwonnen”, zegt Fernando Ricksen in het spelershome van Fortuna Sittard. Het is één dag voordat bij hem de dodelijke spierziekte ALS wordt vastgesteld. Toen had hij nog een sprankje hoop dat de diagnose zou meevallen. Ricksen moet opnieuw een gevecht aan. Deze keer lijkt het een onmogelijke strijd.

De 37-jarige Limburger was net aan een nieuw leven begonnen. Als profvoetballer had Ricksen turbulente jaren beleefd. Met de biografie Vechtlust wil hij definitief een streep onder die periode zetten.

Daags voor de diagnose zegt Ricksen nog van zijn nieuwe bestaan in het dorpje Maaseik te genieten. Hij brengt daar met zijn Russische vrouw Veronika zijn dochtertje Isabella van anderhalf groot. „Nu ben ik echt gelukkig. Vroeger dacht ik dat ik gelukkig was”, stelt hij halverwege het vraaggesprek.

Ricksen kijkt terug op bewogen jaren, waarin hij voor volle tribunes schitterde, maar daarbuiten aan de rand van de afgrond stond. „Het voetballen was schitterend. Ik speelde op het allerhoogste podium, maar had een uitlaatklep nodig. Veel domme dingen gedaan. Drank was de grootste boosdoener. Op een gegeven moment was ik de weg kwijt. Ik zat totaal aan de grond”, zegt hij. „Het had niet veel gescheeld of ik had hier nu niet gezeten. Mijn huidige vrouw speelt een belangrijke rol. Zonder haar zou ik misschien wel gesprongen zijn. Of met een fles wodka in het park hebben gelegen.”

Tijdens het vraaggesprek praat Ricksen al met een slepende tong. Hij hoopt dan nog dat het allemaal wel zal meevallen. De eerste symptomen van de spierziekte ALS kwamen afgelopen zomer aan het licht, toen hij een sigaret wilde opsteken. Ricksen had opeens de kracht niet meer om zijn aansteker te bedienen. Hij weet het aanvankelijk aan rugproblemen, die een einde maakten aan zijn loopbaan bij Fortuna Sittard. Dat hij mogelijk een spierziekte had, wilde hij niet weten. Een dag voordat hij de fatale boodschap krijgt is hij nog onverminderd positief. „Ik heb mijn leven weer op de rit en heb geen behoefte meer aan de gekkigheid van vroeger Ik heb een fantastische dochter, een mooie vrouw en ik werk met veel plezier als jeugdtrainer van Fortuna Sittard. Dat vergooi ik voor niets en niemand meer.”

Ricksen maakte als tiener in 1993 zijn profdebuut bij Fortuna Sittard en beleefde daarna avonturen bij AZ, Glasgow Rangers en Zenit Sint-Petersburg. Dit jaar besloot hij zijn carrière bij zijn jeugdliefde Fortuna. „Het is allemaal heel snel gegaan”, zegt hij. „Ik zie het alsof ik alleen in een bootje een rivier op ben gegaan. Het ging alle kanten op. In het begin wist ik mijn fouten zelf nog wel zelf te corrigeren. Maar de problemen werden steeds groter. Totdat het niet meer ging. Ik zat helemaal alleen in het buitenland, speelde niet meer en ging er volledig aan onderdoor.”

De voormalige rechtsback geloofde in zijn eigen grootheid. Ricksen stond graag in het middelpunt van de belangstelling en hield nauwelijks rekening met anderen. Een leven met drank, drugs en vrouwen. „Alles draaide om Fernando Ricksen”, zegt hij. „Ik was heel egoïstisch ingesteld. Misplaatst arrogant. Het komt ook door de wereld waarin ik leefde. Als voetballer ben je de gevierde man. Zeker in het buitenland is dat heel extreem. Niemand corrigeert je. Je bent een held voor de supporters. Je komt weg met dingen waarvoor normale mensen worden gestraft. Ik dacht vaak: ‘Wie doet mij wat?’ Ik had geen behoefte aan hulp.”

Ricksen beleefde als aanvoerder van de Glasgow Rangers zijn hoogtepunt. De fans hielden van hem. De verdediger kijkt met voldoening terug op die tijd. „Zo’n positie bereik je niet zomaar. Daar heb ik keihard voor moeten werken. Het was heel dubbel. Ik leefde vaak naar de wedstrijden toe. Op het veld presteren om daarna helemaal los te kunnen gaan. Toen mijn huwelijk op de klippen liep, ging het vaak heel ver. Je bent alleen en hebt verschrikkelijk veel geld. Als je een ton per week verdient, dan maakt het niet uit om op een avondje een paar duizend euro uit te geven. Je zoekt de extremen op.”

De twaalfvoudige international roept in 2006 voor het eerst professionele hulp in als hij na misdragingen in een vliegtuig uit de selectie van Glasgow Rangers is gezet. Hij meldt zich aan bij de afkickkliniek Sporting Chance in Hampshire. „Ik heb daar wel veel geleerd, maar ik was daar met de verkeerde reden. Ik wilde mijn voetballoopbaan redden, maar niet mijn leven op de rails zetten. Toen ik daar weg was, kon ik de verleidingen niet weerstaan. Zo heb ik veel spelers zien balanceren op een hele dunne lijn. Sommigen houden zichzelf in balans. Anderen vallen eraf. Zoals ik.”

Dick Advocaat was de belangrijkste trainer in zijn loopbaan. De band ontstond bij Jong Oranje en werd later voortgezet bij Glasgow Rangers en Zenit Sint-Petersburg. „Ik heb veel aan hem te danken”, zegt Ricksen. „Het klikte tussen ons. Buiten het veld hadden we weinig contact. Voetbal en privé hou je apart. Ik denk dat hij niet precies wist van mijn problemen. Dat waren geen zaken die ik met de hoofdtrainer kon bespreken. Ik heb me zelf alles op de hals gehaald. Als je in een afgeschermd gedeelte van een stripbar zit kom je automatisch met verkeerde figuren in aanraking. ook de onderwereld zit daar. Financieel heb ik me nooit met dat soort mensen ingelaten.”

Ricksen kan om de meeste fratsen achteraf nog wel glimlachen. Hij deelde het bed met het Engelse model Katie Price, gooide de voorzitter van de Rangers in het water, haalde in Sint-Petersburg vier paaldanseressen in huis en kocht zich meerdere malen vrij bij de politie. „Nu zou ik al die dingen niet meer willen doen. Ik ben een ander mens geworden. Maar destijds heb ik wel veel gelachen. Ik kan er nuchter naar kijken. Vooral in Sint-Petersburg was er van alles te doen voor een voetballer met veel geld en veel vrije tijd. De bars zijn dag en nacht open. Als voetballer had je een enorme status. Als we in de problemen kwamen konden we een hoge commissaris bellen. Dan gaf je wat geld en was alles zo geregeld. Ik besefte niet waar ik mee bezig was. Van die uitspattingen heb ik nooit berouw gehad.”

Ricksen heeft van één ding wel echt spijt. „Dat ik me aan het einde van mijn tijd bij Zenit Sint-Petersburg heb laten verleiden drugs te gebruiken. Ik speelde niet meer, voelde me alleen en heb me laten overhalen. Talloze malen heb ik drugs afgewezen. Daarmee wilde ik niets te maken hebben. Uiteindelijk heb ik me toch een keer laten meeslepen. Cocaïne. Toen voelde ik me echt een domme klootzak. Drugsgebruik paste helemaal niet bij mij. Ik zat aan de grond en voelde me depressief. Dieper kon ik niet zinken.”

De voormalige profvoetballer had het augustus 2009 helemaal gezien bij Zenit. Hij kwam niet meer aan spelen toe en dreigde verder te ontsporen. Tot zijn verrassing werd hij wel opgenomen in de selectie voor een kwalificatieduel voor de Europa League, tegen het Portugese Clube Desportivo Nacional. Ricksen kwam niet in actie, maar werd wel op doping gecontroleerd. Kort daarop verscheurde hij zijn contract. Enkele dagen later kreeg Ricksen van de medische staf van de club te horen dat hij positief was getest op cocaïne. De UEFA schorste hem voor een jaar. Maar dat nieuws werd niet naar buiten gebracht. Ricksen veinsde een blessure en bleef een jaar werkeloos. „Het voelde alsof het voetbal me was afgenomen. Mijn vrouw heeft me naar een kliniek gebracht. Daar zat ik tussen allerlei andere mensen met problemen. Ik was niet meer de beroemde profvoetballer. Ik was gewoon één van hen. Dat was mijn redding. Bij Fortuna hervond ik daarna mezelf. Ik heb daar als voetballer nog een schitterende tijd gehad. Ik ben heel blij met wat ik nu heb. Er zit weer structuur in mijn leven. Dat heb ik nodig.”

Een dag na het gesprek is zijn toekomstperspectief in één klap verdwenen. De diagnose ALS is definitief. In een emotionele uitzending van De Wereld Draait Door maakt hij met trillende stem het nieuws van zijn ziekte wereldkundig. Ricksen krijgt van alle kanten steunbetuigingen en is sterk genoeg om een dag later bij de presentatie van het boek te zijn. De rest van de week brengt hij noodgedwongen in het ziekenhuis door. Hij heeft waarschijnlijk hooguit nog maar een paar jaar te leven. Aan de dood denkt hij niet. „Ik zal de eerste zijn die deze ziekte overwint”, laat hij via zijn biograaf weten. „Ik ga het gevecht aan. En ik ga winnen.”