Een schrijver en een arts verweren zich in de krant

Wanneer laat je wie aan het woord? Afgelopen weken had NRC Handelsblad – gelukkig! – enkele opzienbarende interviews en een opmerkelijk opiniestuk, die bij lezers die vraag opriepen. In het interview erkende Jansen ook geld te hebben verduisterd De schrijver A.F.Th. van der Heijden, aangeklaagd door de zanger Peter Koelewijn, kreeg de ruimte om zijn

Wanneer laat je wie aan het woord? Afgelopen weken had NRC Handelsblad – gelukkig! – enkele opzienbarende interviews en een opmerkelijk opiniestuk, die bij lezers die vraag opriepen.

In het interview erkende Jansen ook geld te hebben verduisterd

De schrijver A.F.Th. van der Heijden, aangeklaagd door de zanger Peter Koelewijn, kreeg de ruimte om zijn zaak te bepleiten in de bijlage Opinie en Debat (Lees dan wat ik heb geschreven, 26 oktober). Koelewijn beschuldigt de schrijver ervan zijn moeder in een kwaad daglicht te stellen in de roman De helleveeg; maar volgens Van der Heijden heeft Koelewijn slecht gelezen en ziet hij verbanden die in de roman helemaal niet worden gelegd.

De krant bracht dat vorige week donderdag als bericht (Zanger Koelewijn klaagt A.F.Th. van der Heijden aan, 24 oktober), met de aankondiging dat de krant de zaterdag daarop een essay van Van der Heijden zou publiceren „over de vrijheid van de romanschrijver”.

Enkele lezers stoorden zich daaraan. Zij vonden dat de krant Van der Heijden op die manier een podium geeft om eenzijdig „zijn verdediging reeds ter hand te nemen”, aldus een lezer uit Rijswijk, nog voor het kort geding had gediend.

En was dit geen bevoordeling van een Bekende Nederlander, of kan soms „iedere aangeklaagde beschikken over twee pagina’s in de krant?” Een lezer uit Haarlem vond het „ronduit dubieus”: „Van der Heijdens pleitnota hoort niet in de krant, en als u vindt dat hij er wel in thuishoort, waarom geeft u dan niet evenveel ruimte aan Koelewijn?”

Allereerst: de krant schrijft natuurlijk veel vaker over zaken die ‘onder de rechter’ zijn. Er is tenslotte „geen wet die verbiedt om te publiceren over een discussie die nog ‘onder de rechter’ is”, zegt chef Opinie Maarten Huygen.

Dat is maar goed ook, want anders zou er voor een vrije pers bar weinig overblijven om te schrijven bij rechtszaken die gevoelige maatschappelijke kwesties raken of beroering veroorzaken, zoals de recente strafzaak over hulp bij zelfdoding. Sterker nog, een krant heeft niet alleen de taak om over zulke lopende zaken te berichten, maar ook om eigen onderzoek te doen. Er bestaat immers ook nog zoiets als een rechterlijke dwaling.

En een interessante kwestie is dit zeker, meent Huygen: „De zaak gaat over de vrijheid van de romanschrijver, een discussie waar Nederland een rijke geschiedenis in heeft.” Dat maakt zijn stuk nuttig, voor wie de zaak wil volgen (en niet naar de zitting kan).

Wordt zo niet een Bekende Nederlander voorgetrokken? Nou ja, met een stuk van de bekroonde Van der Heijden, wel geprezen als de beste levende Nederlandse romancier, mag een krant in zijn handen knijpen, dat is waar. Ook goed om te weten: Huygen kreeg dit artikel aangeboden van Van der Heijden, en vroeg daarna óók Koelewijn om een stuk. De zanger liet weten daar, vooralsnog, van af te zien.

Alleen, dat laatste had er dan beter wel bij kunnen staan, vind ik. Om te beginnen om de kritiek van partijdigheid te voorkomen. Maar vooral ook omdat – en daar hebben de lezers een punt – het stuk van Van der Heijden nou niet bepaald dat beloofde essay was over „de vrijheid van de romanschrijver”. Het ging, na een korte aanloop met W.F. Hermans, volledig over zijn eigen zaak. Dan wil je toch ook een kader met weerwoord, tekst uit de aangifte, of wat meer context. Het eerdere bericht gaf die wel, met verwijzingen naar vergelijkbare rechtszaken.

Trouwens, curieus genoeg werd in het stuk van de aangeklaagde schrijver op zaterdag de titel van Koelewijns grote hit – een „inmiddels legendarisch rock-’n-rollnummer” – verkeerd vermeld, namelijk als Kom van het dak af.

‘Het’ dak? Koelewijn zingt toch duidelijk: kom van dát dak af. Geen detail, in rock-’n-roll jargon, dat lekker moet bekken.

Maar in het boek van de schrijver staat het wel correct (blz. 184) én in de kopij die hij de redactie aanleverde ook. Foutje van de redactie, dus. De zaak zal er juridisch niet op hangen, zeg ik als leek, maar toch pijnlijk. Zo komt de zanger nooit van die kast af.

Inmiddels heeft die zich overigens bedacht en kunt u vandaag in de krant zijn weerwoord lezen. Een dag ná de zitting, ook nog, dus de timing van de zanger is weer voortreffelijk.

U heeft nu in elk geval beide kanten van de zaak – oordeelt u zelf.

Ook het grote interview met de vervolgde ex-neuroloog Jansen (Steur) afgelopen maandag (‘Mijn toekomst is een zwarte put’, 28 oktober) riep zulke reacties op van lezers. Een lezer uit Odijk klaagt dat de verdachte „onder het mom van een exclusief interview” de kans krijgt „om zijn gelijk te halen”. Ook hier: de rechtszaak moest toen nog beginnen en „dat is het moment om ons te informeren”.

Nou, nee dus – de krant zou dan immers aan de leiband van justitie lopen.

Bovendien: dit was een interview en géén pleitnota. Een mooie primeur voor de krant, maar vooral: een indrukwekkend, kritisch interview door een correspondente, Annette Toonen, die de zaak al jaren op de voet volgt.

En ‘gelijk halen’? Toonen ondervroeg hem kritisch en met kennis van zaken, en Jansen biechtte haar, in zijn eigen nadeel, op 88.000 euro te hebben verduisterd. Dat werd terecht een nieuwsbericht op de voorpagina (Gewezen neuroloog: ik stal geld). Er stond nu ook een kader bij, met weerwoord van de vertegenwoordiger van Jansens slachtoffers.

Het enige wat ik dan weer niet begreep, was waarom het woord ‘zwarte’ in de kop (van die ‘zwarte put’) ook nog extra zwart moest worden afgedrukt. Ik miste nog een plaatje van een put.

Tot slot, over zulke kaders: die zijn niet altijd nodig, maar soms wel gewenst omdat een interview (of een pleitnota) niet altijd alleen maar iemands ‘verhaal’ is. Soms is weerwoord of een feitelijke check nodig, ook in ‘persoonlijke’ interviews. Ooit las ik – elders – een intiem gesprek met een vrouw die onthulde dat haar ex-man haar jaren had bedrogen. Zijn naam werd genoemd. Tja, vraag hem dan ook even hoe het zat.

Straatje schoonvegen doe je dan aan twee kanten van de weg.

Reacties: ombudsman@nrc.nl