Duitsers vragen Snowden uitleg

Een Bondsdaglid van de Duitse Groenen bezocht in Moskou de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden. Hij wil graag dat Snowden in Duitsland komt getuigen over de NSA. De kans dat dat gebeurt is klein.

Edward Snowden (links) met de Duitse parlementariër Hans-Christian Ströbele, donderdag op een geheime plaats in Moskou. Rechtsboven: Snowden vorige maand tijdens een boottochtje in Moskou. Foto’s Reuters, AP

De Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden wil de Duitse Bondsdag opheldering geven over het afluisteren door de inlichtingendienst NSA van bondskanselier Angela Merkel. En de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Hans-Peter Friedrich (CSU), wil graag horen wat Snowden te zeggen heeft. Dat is nieuw, want tot nu liet de Duitse regering steeds weten dat een verhoor van Snowden niet aan de orde was.

Weinigen in Duitsland geloven dat Snowden Rusland – waar hij tijdelijk politiek asiel geniet – nu werkelijk zal verlaten. Ook is de kans niet groot dat Duitse gezagsdragers in Moskou Snowden zullen verhoren. Dat is door sommigen wel geopperd, maar Snowdens advocaat is daar tegen. Naar het zich laat aanzien heeft de Russische staat de politiek vluchteling wat het geven van informatie aan derden betreft beperkingen opgelegd.

Duidelijk is vooral dat Duitsland op zoek is naar een krachtig signaal om Washington ervan te overtuigen dat met het bekend worden van het afluisteren van Merkel een grens is overschreden. Dat „men zoiets niet doet” met NAVO-bondgenoten, zoals Merkel zelf zei.

Het nieuws dat Snowden graag naar Duitsland wil, en zelfs politiek asiel wil in dat land, werd gisteren gebracht door het Groene Bondsdaglid Hans-Christian Ströbele (74). Deze veteraan, met decennialange ervaring als strafrechtadvocaat, was donderdag voor een geheime expeditie afgereisd naar Moskou – overigens met twee journalisten in zijn gevolg. En vrijdag toonde hij trots op een overvolle persconferentie in Berlijn zijn trofee: een brief van Snowden. Maar die bevatte weinig nieuwe informatie. Dat was opmerkelijk voor iemand die de wereld nu al maanden bezighoudt met de ene na de andere onthulling over het vrijzinnige optreden van de Amerikaanse inlichtingendiensten.

In de brief schrijft Snowden dat hij gesterkt is door de reacties op zijn onthullingen. „Burgers overal op de wereld en hoge functionarissen – onder wie ook uit de Verenigde Staten – zijn van oordeel dat de onthulling van een systeem van alomvattende controle, waarover geen rekenschap wordt afgelegd, een openbare dienst is”, aldus Snowden. Hij schrijft verder dat „de ontdekking van spionage heeft geleid tot voorstellen voor een groot aantal nieuwe wetten en nieuw beleid in reactie op het tot nu toe verborgen misbruik van publiek vertrouwen”.

Tegen de meegereisde journalist van de Süddeutsche Zeitung, John Goetz, zei Snowden dat hij geen spijt had van zijn actie. Wel mist hij het contact met zijn vrienden en familie. Hij maakt zich overigens weinig illusies over de Amerikaanse regering: „Zij wil een voorbeeld stellen: als je de waarheid vertelt, vernietigen we je.”

Vrijdag concludeerde politicoloog Tilman Mayer uit Bonn direct dat de missie van Ströbele op niets is uitgelopen: „Snowden mag niets zeggen en dus hebben we niets nieuws gehoord. Het is uitgesloten dat Duitse autoriteiten Snowden in Moskou kunnen verhoren. En hijzelf kan niet hierheen. Met Snowden komen we dus niet verder bij de opheldering van het optreden van de NSA”, aldus Mayer. Hij waarschuwde ervoor dat acties als die van Ströbele door de VS kunnen worden gezien als „een provocatie”. „Snowden wordt opgewaardeerd door het bezoek van een Duitse parlementariër. En dat zou helemaal het geval zijn als hem asiel wordt verleend en als hij informant wordt van de Duitse Bondsdag.”

Ströbele weet dat er groot verschil bestaat tussen de juridische en de politieke werkelijkheid. Juridisch kan het mogelijk zijn dat Snowden asiel krijgt in Duitsland, maar dat is afhankelijk van politieke wil, zei Ströbele. „Van de Duitse regering, en het Duitse parlement. Maar ook van de Amerikaanse regering, de volksvertegenwoordiging daar. Maar ik zie het niet somber in.”