Bouwen? Nee, slopen!

Hoe krijgen we bouwvakkers weer aan het werk en daarmee de economie uit het slop? Door eerst te gaan slopen – hoe meer, hoe mooier.

Op het Plein in Den Haag lagen vijfhonderd witte bouwhelmen. Ze vormden drie woorden: ‘Bouw nou op’. Actievoerders hadden de helmen afgelopen dinsdag neergelegd. Namens achttien organisaties in de bouwsector waren ze naar het regeringscentrum gekomen om een petitie te geven aan parlementarërs. De Volkskrant deed er de volgende dag verslag van.

De nood is hoog in de bouw: tienduizenden bouwvakkers zitten zonder werk, duizenden bouwbedrijven gaan failliet. Hun smeekschrift voor ‘prikkels’ van de overheid is begrijpelijk. Ja, laten we weer gaan bouwen, dat helpt tegen ‘de crisis’! Maar laten we de zaken dan wel grondig aanpakken. Daarom: laten we eerst eens stevig gaan slopen, voordat we weer gaan bouwen.

Vijftien procent van alle kantoorruimte in Nederland staat leeg op dit moment. Dat heeft verschillende oorzaken. Eén daarvan is de economische stagnatie, uiteraard – en ook: doorgeschoten bouwlust in de afgelopen decennia, zonder al te veel rekening te houden met de vraag, vaak gedreven door opgeschroefde verwachtingen van projectontwikkelaars en beleggers in vastgoed.

Nooit meer zal Nederland zoveel kantoortuinbouw nodig hebben. Er is domweg veel te veel gebouwd. Het ‘nieuwe werken’ leidt bovendien tot meer en meer thuis werken. Hetzelfde droeve lot treft de detailhandel. Bijna 7 procent van de circa 200.000 winkels staat nu leeg. Prognose: dat wordt alleen maar meer – door veranderend shop-gedrag, grijzere bevolking, groei van webwinkels.

Eerst slopen dus, voordat we weer gaan bouwen. Als iets een taak van de overheid is, dan is het stimulerende sloopmaatregelen nemen. Natuurlijk, bouwers willen bouwen. Maar voordat je het weet, gaan ze nóg meer kantoorkolossen en koopgoten bouwen. En zo bouwt een volk dan ogenschijnlijk heel nijver – maar helaas wel aan het fundament van een volgende crisis.

Laten we daarom éérst afspreken dat we tot nader order geen snipper onbebouwde ruimte in Nederland nog laten verstenen in nieuwbouw. Stadsuitbreiding? Nee, stadsinbreiding! Schrap alle plannen voor nieuwbouwwijken. Bouw alleen nog nieuwe woningen op de plekken waar nu kantoren en winkels staan te verkrotten. Geef leegstaande kerken en kazernes een nieuwe bestemming.

En ook: maak verstedelijkte gebieden ‘groener en blauwer’ – met grasland, met oppervlaktewater, met ruimte om de lucht en mogelijk zelfs weer de horizon te kunnen zien. Durf te slopen om te kunnen bouwen wat we écht nodig hebben. De Oostenrijks/Amerikaanse econoom Joseph Schumpeter noemde het: creatieve destructie. Lekker slopen, om de economie weer op te bouwen.