Het nieuwe België-gevoel verdeelt meer dan het verenigt

De Vlaams-Nationalistische N-VA van Bart De Wever wil België opsplitsen. Van de Belgen lijkt zich juist een nieuw België-gevoel meester te maken. Maar hoe diep gaat die ‘Belgitude’?

Fans van de Rode Duivels omhelzen elkaar op de Grote Markt in Brussel na WK-kwalificatiewedstrijd tegen Kroatië op 11 oktober Foto Belga

De grootste partij van België, de Vlaams-nationalistische N-VA van Bart De Wever, wil weinig van België overlaten, zo maakte zij deze week duidelijk bij de presentatie van haar programma voor de verkiezingen van volgend jaar. Het land mag zijn koning weliswaar nog houden, zegt de Nieuw-Vlaamse Alliantie, mits die alleen een ceremoniële rol vervult. Voor een Belgische premier is geen plaats meer – alle echte macht moet volgens N-VA naar de deelstaten Vlaanderen en Wallonië.

Het kille opsplitsingsplan – volgens velen een sterfhuisconstructie voor België – komt net op een moment dat er in België voorzichtige gevoelens van optimisme waarneembaar zijn. Dit sentiment heeft in de media zelfs een naam gekregen: ‘Belgitude’, wat zoiets betekent als: een nieuwe identificatie van de Belgen met België.

Daar was bijvoorbeeld opeens, vorige maand, de kwalificatie voor het WK voetbal van de Rode Duivels. Wie het succes van de Belgische ploeg had durven voorspellen was voor gek verklaard, maar toen het zo ver was liep er een uitzinnige massa over straat, wapperend met de Belgische driekleur. Sterspelers Kompany, Witsel, Fellaini en Lukaku, allen van allochtone afkomst, werden als nieuwe helden toegezongen – in twee talen tegelijk.

Dit gevoel is voor mijn generatie nieuw, zei een jonge voetbalsupporter in de Brusselse metro. „Trots om een Belg te zijn was ik nooit,” zegt de Duivels-fan bij halte Heizel. „Maar nu wel.”

Voor de ‘Belgitude’ staat ook de Brusselse muzikant Stromae, bekend van de hit ‘Alors on danse’. De echte naam van Stromae (28) is Paul Van Haver – zijn vader is Rwandees, zijn vader Belgisch. De artiest werd onlangs paginagroot geportretteerd in de International New York Times. Tijdens een concert op de Grote Markt in Brussel riep hij uit: „In Brussel spreken we Frans én Vlaams, oké!"

„Dit is de nieuwe Belgitude: een modern en complexloos België-gevoel,” zegt België’s jongste parlementariër Kristof Calvo (26) van de partij Groen. „Volgens de oude partijen is dit land opgedeeld in een Vlaamse en een Waalse identiteit. Maar mijn generatie is die van de Duivels en Stromae: wij leven in een superdiverse samenleving. Wij zijn vrij van de complexen van de vorige generatie.”

Voetbalfan Di Rupo

En dan is er de betrekkelijke politieke stabiliteit in België. Het vertrouwen is terug, zei premier Di Rupo onlangs toen hij het federaal parlement toesprak over de stand van het land. Daarna volgde een twittersessie met burgers. Di Rupo boekte vooruitgang met staatshervormingen waar vorige premiers hun tanden op stuk beten. De premier profileert zich nadrukkelijk als fan van de Rode Duivels.

Tegen de achtergrond van de enorme problemen die België de afgelopen jaren kende, is ieder succes al gauw een opsteker. Die jaren omschrijven als anni horribiles is nog aan de voorzichtige kant, als je de lange reeks pessimistische krantencommentaren erbij haalt.

België brak vanwege de Vlaams-Waalse tegenstellingen het wereldrecord kabinetsformeren (540 dagen), en de nationale trauma’s stapelden zich op: seksueel-misbruikschandalen in de kerk, een psychisch gestoorde jongen die een aanval pleegde op een crèche, zorgwekkende cijfers over zelfdoding in Vlaanderen, banenverlies door fabriekssluitingen en – onlangs nog – het hoogste aantal faillissementen ooit.

„Als de Duivels goed spelen, voelt iedereen zich plots Belg,” zei de Belgisch ex-premier Jean-Luc Dehaene ooit in een interview. „Maar gaat het slecht, dan beginnen ze te kankeren en voor je het weet komen de Vlaams-Waalse tegenstellingen weer boven.”

Diezelfde kanttekeningen plaatst ook de Leuvense sportpsycholoog Bart Vanreusel: „In het voetbal spreken we over 90 minuten nationalisme”. Een Waalse fan beaamt dit, na een wedstrijd van de Rode Duivels. „Die Belgitude is vooral een houding,” zegt hij. „Het geeft houvast om wat relaxter met de situatie in ons land om te gaan. Meer moet je er niet achter zoeken.”

De Belgitude verdeelt

Uitbarstingen van liefde voor België zijn er onder Franstaligen de afgelopen decennia regelmatig geweest – als reactie op het Vlaams separatisme – maar de vraag is ook hoeveel Vlamingen de ‘Belgitude’ omarmen. De N-VA verliest de laatste tijd weliswaar wat steun in de peilingen, maar blijft nog altijd de grootste Vlaamse partij.

N-VA-kopstuk Siegfried Bracke juicht de Duivels net zo hard toe als veel Walen, maar van een nieuw Belgiëgevoel merkt hij weinig. „Ach, de verkiezingscampagnes zijn gewoon begonnen,” reageert hij. „Het doet pijn om te zien hoe successen van de Duivels en Stromae worden misbruikt. Volgens het Waalse weekblad Le Vif bewijzen de Duivels dat le modèle belge werkt. En ook Vlaamse kwaliteitskranten gaan mee in de euforie. Er zijn er binnen mijn partij die het een complot noemen. Zelf geloof ik daar niet in. Maar het is wel ridicuul!”

„We kregen deze maand van de Europese Commissie een miljoenenboete omdat na eerdere aanmaningen onze waterzuivering nog steeds niet op orde is”, sneert Bracke. „En wat gebeurt er? Meteen begon het zwartepieten tussen de gewesten Brussel, Wallonië en Vlaanderen. De ánderen hebben het gedaan. Niemand neemt de verantwoordelijkheid. Zo ‘voortreffelijk’ is dus dat modèle belge.”

Zo houden de twee grote partijen, de N-VA in Vlaanderen en Di Rupo’s PS in Wallonië, elkaar in een wurggreep, zegt de jonge Groen- parlementariër Calvo. „Met die belgitude gaan ze totaal verschillend om. Tegelijk kunnen ze niet zonder elkaar, want hoe groter de N-VA, hoe meer de Waal in het defensief gaat en PS steunt.”