De lijsttrekker is er, nu nog een goed verhaal

Bijna alle partijen laten hun leden beslissen wie lijsttrekker wordt bij de Europese-verkiezingen. Hoe spannend is de strijd?

PvdA’er Robbert Baruch, kandidaat-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, weet ook wel dat bijna niemand hem kent. „Er zou hier iemand moeten staan met de statuur van Frans Timmermans, onze minister van Buitenlandse Zaken”, zegt hij in een debat in Amsterdam met de drie andere kandidaten. Ze zijn bijna net zo onbekend als hijzelf: Zita Schellekens, Bernard Naron en Paul Tang. Baruchs verklaring: „In onze partij zijn mensen bang hun nek uit te steken, omdat ze meteen worden afgebrand.”

De tijd dat vooral uitgerangeerde politici naar Brussel gingen – ‘stuur je opa naar Europa’ – is allang voorbij. Europa, zou je denken, doet ertoe in tijden van crisis en begrotingstekorten. Maar ook bij andere partijen dan de PvdA zijn geen grote nieuwe namen tussen de kandidaat-lijsttrekkers voor de Europese verkiezingen van mei 2014. Wel ‘oude’, van kandidaten die ook vijf jaar geleden meededen.

De VVD-top wees Hans van Baalen al maanden geleden aan als lijsttrekker. Bij de SP lijkt Europarlementariër Dennis de Jong de meeste kans te maken – de partijtop en de afdelingen gaan erover. Bijna alle andere partijen organiseren een lijsttrekkersverkiezing. Bij D66 en CDA nemen delegatieleiders Sophie in ’t Veld en Wim van de Camp het op tegen hun jongere collega’s Marietje Schaake en Esther de Lange.

Als de referenda zijn bedoeld om aandacht te trekken voor de – niet erg populaire – verkiezingen voor het Europees Parlement, dan lukt dat maar matig. Bij GroenLinks is de raadpleging al voorbij en Europarlementariër Bas Eickhout won. Maar de opkomst was zo laag (23,8 procent) dat de uitslag volgens de partijstatuten ongeldig was. Zijn tegenstander, Europarlementariër Marije Cornelissen, trok zich terug, waardoor Eickhout toch lijsttrekker werd.

D66 en het CDA maken morgen op hun congressen de uitslag (en opkomst) van de lijsttrekkersverkiezingen bekend. Op het congres van 50Plus, ook morgen, wordt zo goed als zeker Toine Manders – Europarlementariër, tot voor kort voor de VVD – aangewezen als lijsttrekker.

Verkiesbare plek

Gaat het bij de referenda echt alleen om het lijsttrekkerschap? Voor een aantal deelnemers lijkt het vooral dé kans om zich te verzekeren van een verkiesbare plek op de lijst. Bij de PvdA is de kandidaatstelling voor plaats twee en lager nog twee weken geopend nadat de winnaar van het referendum bekend is gemaakt. Alle vier de kandidaten verklaarden zich tijdens het debat in Amsterdam ook bereid om als nummer twee, drie of vier naar Brussel te gaan.

In de zaaltjes waar de afgelopen weken en maanden in het hele land werd gedebatteerd, zaten veel actieve partijleden, familie en vrienden van de kandidaten en hun campagneteams. Het ging bijna steeds over de eigen ideeën en de sterke of minder sterke kanten van kandidaten, want een verkiezingsprogramma over Europa hadden de meeste partijen nog niet. Over de inhoud van dat programma hebben de lijsttrekkers ook niets te zeggen: bij vrijwel alle partijen wordt het verkiezingsmanifest door een aparte commissie geschreven. Als ze gekozen zijn, is er nauwelijks ruimte om de boer op te gaan met een eigen verhaal.

Inhoudelijk leek bij het CDA het belangrijkste verschil: Esther de Lange is tegen toetreding van Turkije tot de EU, Wim van de Camp is daar op dit moment tegen. Verder presenteerde De Lange zich als jong – ze is 38, Van de Camp 60. Bij D66 belooft Marietje Schaake ‘vernieuwing’: zij zit sinds 2009 in het Europees Parlement, In ’t Veld al bijna tien jaar.

Op de eerste debatavond van de PvdA, begin deze week in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer, zeggen de vier kandidaat-lijsttrekkers allemaal dat ze niet tegen de Brusselse 3-procentsnorm zijn voor het begrotingstekort. Maar die mag niet „heilig” zijn, vindt oud-Kamerlid Paul Tang: er moet ook extra geld zijn voor banenplannen. De discussie over de norm moet „breder” worden, vindt Bernard Naron, nu medewerker van de PvdA in Brussel. Volgens Zita Schellekens moet de PvdA in Brussel steviger laten horen „wat we vinden”, waardoor ook „rechtse regeringen” gaan luisteren.

Eén boodschap

De VVD heeft het makkelijker. Lijsttrekker Van Baalen kan nu al het land in met één boodschap, die kiezers zou moeten weghouden van de PVV: minder bemoeizucht van Europa, nadruk op economische samenwerking, minder eurocommissarissen, minder geldverspilling.

Over de PVV wordt gefluisterd dat Geert Wilders opnieuw lijstduwer wordt, en misschien zelfs lijsttrekker. De partij is al maanden in gesprek met Europese geestverwanten om in Brussel en Straatsburg samen op te trekken. Over twee weken komt Marine Le Pen van het Franse Front National op bezoek in Den Haag. Deze zomer sprak Wilders in Antwerpen met Gerolf Annemans, voorzitter van Vlaams Belang. Volgens Annemans is afgesproken dat de partijen elkaar steunen in de campagne.

Bij de vorige Europese verkiezingen waren vooral partijen succesvol met een duidelijk verhaal: de PVV triomfeerde met een felle anti-Brussel-campagne, D66 met: ‘Europa: Ja!’ De middenpartijen, die het probeerden met ‘ja, mits’, leden een nederlaag. Blijkens hun slogans kampen voorheen eurosceptische partijen als SP en ChristenUnie nu ook met dit dilemma. De CU gaat op campagne met: „Samenwerking ja, superstaat nee.” En de SP: „Superstaat nee, samenwerken ja.” Let op de volgorde.