De Bosatlas. Nederland van boven

De vogelblik maakt alles mooi. Gezien vanuit een luchtballon of een helikopter op niet al te grote hoogte, zijn zelfs desolate gebieden als afgegraven bruinkoolvelden en immense parkeerterreinen schitterend. Dit verklaart het succes van het VPRO-tv-programma Nederland van Boven, dat in het seizoen 2011-12 hoge kijkcijfers haalde en binnenkort aan een tweede serie begint. Samen met uitleg over waarom Nederland is zoals het is, bleken de beelden vanuit een helikopter honderdduizenden kijkers te fascineren.

Ook de Bosatlas Nederland van boven, die Noordhoff Atlasproducties nu heeft gemaakt met de VPRO, is een succes. Stills uit Nederland van boven bleken om technische redenen niet bruikbaar in de Bosatlas en zijn vervangen door foto’s van luchtfotograaf Karel Tomeï, die al tal van boeken over Nederland en andere landen van boven heeft gepubliceerd.

Tomeï’s foto’s laten zien dat het land dat tot 2010 een ministerie van ruimtelijke ordening had van boven gezien buitengewoon fotogeniek is. Wat op de grond nog wel eens saai uitvalt, zoals de zeekleilandschappen van Groningen en Zeeland, blijkt intrigerende patronen te hebben. Vooral als de fotograaf zijn camera recht naar onderen heeft gericht, zijn de resultaten verbluffend. Dan zijn zelfs de bloemkoolwijken in Nieuwegein, waar niet-bewoners altijd verdwalen, krachtige composities van rijtjeshuizen. En de ertsoverslag in Rotterdam is een expressionistische studie in roze en rood.

Behalve uit Tomeï’s foto’s bestaat de Bosatlas Nederland van boven uit klassieke kaarten, statistieken, satellietfoto’s en korte heldere teksten over onderwerpen als ‘Druk met vrije tijd’ en ‘Afhankelijk van energie’. Verschillende van deze onderwerpen werden ook al behandeld in de tv-serie.

In de atlas staan allerlei interessante nutteloze weetjes. Zo blijkt dat de piek in het telefoonverkeer die zich iedere maandagochtend om acht uur voordoet, te danken is aan de vele mensen die dan de huisarts bellen. Ook interessant is het scenario dat Rijkswaterstaat schetst als Nederland wordt getroffen door een nog veel zwaardere storm dan afgelopen maandag. Dan bezwijken er 65 dijken en vallen er binnen één uur een kwart miljoen slachtoffers.

Heel soms is het misgegaan. Zo liggen de Westelijke eilanden en de Jordaan op de kaart die de ontwikkeling van de grachtengordel in Amsterdam weergeeft, heel ergens anders dan in werkelijkheid. Ook de dateringen van verschillende stadsuitbreidingen kloppen niet. Maar dit zijn slechts kleine smetten op de atlas die dank zij de vogelblik Nederland van zijn mooiste kant laat zien.

Bernard Hulsman