Frank Westerman en het ontstaan van de moderne mythe

Frank Westerman (rechts)

Frank Westerman boog zich in zijn nieuwe boek over wat hij zelf ‘het raadsel van Nyos’ noemt: het plotselinge overlijden van ruim 1700 Kameroeners die zich in augustus 1986 nabij het Nyosmeer ophielden.

Frank Westerman zat op 21 augustus 1986 als student Tropische landbouw in Wageningen voor de tv. In het beeld verscheen een nieuwslezer die hem iets vertelde over de raadselachtige dood van 1700 mensen in de omgeving van het Nyosmeer, een kratermeer in het westen  van Kameroen.

Een verklaring voor de doodsgolf, waarbij ook alle dieren stierven, kon niet gegeven worden. Er was, zo vertelde Westerman gisteren in De wereld draait door, nog niet eens bewegend beeld beschikbaar, de nieuwsconsument moest het doen met een luchtfoto waarop “een confetti van koeienkadavers” te zien was.

Eerder maakte National Geographic een documentaire over de ramp:

Westerman, die in vorige boeken onder meer schreef over de schrijvers en dichters in de Sovjet-Unie van Stalin (Ingenieurs van de ziel) en het Lipizzaner paard (Dier, bovendier),  is zich de 25 jaar daarna voor de ramp blijven interesseren.  Zijn Stikvallei wordt in de bijlage Boeken van vandaag besproken door Toef Jaeger. Westermans insteek wordt door haar als volgt beschreven:

“Lange tijd blijft volkomen onduidelijk wat  er is gebeurd, waardoor er ruimte blijft voor mythevorming, complottheorieën en voor vele verhalen.  En dat is waarmee Frank Westerman in zijn deze week verschenen nieuwe boek Stikvallei aan de slag is gaat. Wie kan het meeste licht werpen op wat er toen gebeurde, en hoe keek en kijkt men tegen de ramp aan?”

Er komen in Stikvallei drie partijen aan het woord, zo schrijft Jaeger, te weten de ‘mythedoders’ (wetenschappers), ‘mythebrengers’ (westerse missionarissen) en ‘mythemakers’ (de Afrikanen). Ze dragen allemaal een andere verklaring aan voor de gebeurtenissen.

Een kwart eeuw later is de ramp nog steeds in nevelen gehuld, en Westerman heeft volgens Jaeger een mooie bron voor zijn boek aangeboord:

“Het zijn stuk voor stuk schitterende verhalen die Westerman opdiept. Het zijn er weliswaar erg veel, maar ze vervelen geen moment. Journalistiek onderzoek wordt afgewisseld met persoonlijke verhalen, zij het dat die deze keer kwantitatief redelijk binnen de perken blijft.”

Er zijn weliswaar een paar schoonheidsfoutjes in het boek te vinden, maar het is desondanks een “geslaagd boek”, zo meent Jaeger:

“Van ijdelheid is deze keer geen sprake, bevlogenheid staat voorop. De zoektocht naar en het verzamelen van de verhalen was een voortreffelijk plan dat heel goed is uitgewerkt.”

Lees de volledige bespreking van Stikvallei in de digitale editie.