Veiligheidsraad moet kiezen: vrede of recht?

Afrika eist dat de Veiligheidsraad het proces tegen de Keniaanse president bij het Strafhof uitstelt. Dit zou een enorme klap zijn voor het hof. Vandaag wordt erover gepraat in New York.

Rond de verkiezingen van 2008 liep de etnische onrust in Kenia hoog op. Hier proberen leden van de Luo-stam Kikuyu’s tegen te houden bij de Oegandese grens. Foto AP

Principes of Realpolitik. Voor dit duivelse dilemma staat de VN-Veiligheidsraad komende dagen. Op het spel staat de geloofwaardigheid en misschien zelfs het voortbestaan van het Internationaal Strafhof in Den Haag.

De Afrikaanse Unie (AU) eist dat de Veiligheidsraad het proces tegen de Keniaanse president Uhuru Kenyatta, dat op 12 november begint, een jaar uitstelt. Kenyatta staat terecht voor zijn rol bij het verkiezingsgeweld in Kenia in 2007/2008, waarbij 1.200 doden vielen. Maar de AU vindt dat het Strafhof zich te eenzijdig richt op het Afrikaanse continent. „Afrika is geen derderangs territorium met tweedeklas mensen”, zei Kenyatta, die het Strafhof „een speelbal van imperialistische machten in verval” noemde. Vandaag is een delegatie van de AU in New York om tijdens een informele bijeenkomst met leden van de Veiligheidsraad te pleiten voor uitstel.

Maar uitstel van de belangrijkste zaak uit de geschiedenis van het Strafhof, de eerste tegen een zittend staatshoofd, zal een enorme klap zijn. Het Strafhof krijgt al kritiek dat het duur is, en inefficiënt. Het heeft in ruim tien jaar tijd slechts één verdachte veroordeeld: de Congolese krijgsheer Thomas Lubanga.

Geslepen campagne

Westerse leden van de Veiligheidsraad, zoals Frankrijk, Groot-Brittannië en in mindere mate ook de Verenigde Staten, zijn groot voorstander van het Strafhof als instelling om de grootste mensenrechtenschenders te vervolgen. Tijdens de campagne voor de Keniaanse verkiezingen eerder dit jaar waarschuwden de Verenigde Staten dat een verkiezingsoverwinning van Kenyatta „gevolgen” zou hebben. Kenyatta maakte hier handig gebruik van. Hij presenteerde zich als slachtoffer van een westers, neo-koloniaal complot en won de verkiezingen.

Sindsdien heeft Kenyatta een geslepen campagne gevoerd om zijn proces voor het Strafhof te saboteren. Die campagne werd op alle mogelijke fronten gevoerd. De Keniaanse overheid werkte het strafrechtelijk onderzoek volgens hoofdaanklager Fatou Bensouda op alle mogelijke manier tegen. Het Keniaanse parlement besloot in september het lidmaatschap van het Strafhof op te zeggen. Hoewel dit niet zomaar kan, was de boodschap duidelijk. En de Keniaanse regering probeerde de andere lidstaten van de AU over te halen om eveneens uit het Strafhof te stappen. Dit mislukte, maar de organisatie nam twee weken geleden wel een resolutie aan dat zittende leiders niet langer vervolgd mogen worden.

Westerse diplomaten vrezen dat als de Veiligheidsraad het proces tegen Kenyatta niet uitstelt, Afrikaanse landen alsnog besluiten de banden met het Strafhof te verbreken. Dat zou een enorme aderlating zijn. Van de 122 landen die zijn aangesloten bij het Strafhof zijn er 33 Afrikaans.

Kenyatta heeft gedreigd zijn proces te boycotten als de Veiligheidsraad de zaak niet uitstelt voor 12 november. De kans bestaat dat er dan een arrestatiebevel wordt uitgevaardigd en dat Kenyatta een soort internationale paria wordt, net als de Soedanese president Omar al-Bashir.

Maar dit is het laatste wat westerse landen willen. De aangekondigde „gevolgen” van de verkiezing van Kenyatta zijn nooit werkelijkheid geworden. Sterker, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten hebben hun best gedaan de schade van dit dreigement te herstellen. Kenia is simpelweg te belangrijk.

Het land is een economische grootmacht in het snel groeiende Afrika. Nairobi is grootste stad van Oost-Afrika – veel westerse bedrijven en hulporganisaties zijn er gevestigd. En Kenia is een belangrijke bondgenoot in de strijd tegen terrorisme, vooral in buurland Somalië waar de terreurgroep Al-Shabaab banden heeft aangeknoopt met Al-Qaeda. Het gevaar hiervan bleek toen Al-Shabaab vorige maand een aanval uitvoerde op het winkelcentrum Westgate, waarbij 71 doden vielen. Vicepresident Ruto zat op dat moment in de rechtszaal in Den Haag.

Daarom zoeken westerse diplomaten achter de schermen naarstig naar een oplossing, om een schadelijk conflict met Afrika te voorkomen. Onlangs reisde een delegatie van de Veiligheidsraad af naar de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba om te praten met vertegenwoordigers van de AU. Hoofdaanklager Fatou Bensouda zegt nu geen bezwaar te hebben tegen uitstel tot februari. Maar de aversie tegen het Strafhof is in Afrika inmiddels zo groot, dat het zeer twijfelachtig is of de veenbrand nog te blussen is zonder het proces voor langere tijd uit te stellen.