Lichtend voorbeeld voor de Liberalen: Mark Rutte

Premier Rutte sprak gisteren in Londen een internationaal gezelschap van liberalen toe. Die zijn trots op hun spreker, want hij is een van de weinige liberale regeringsleiders in Europa.

Mark Rutte Foto HH

‘Ladies and gentlemen, I am honoured to be here.” Mark Rutte kijkt tevreden naar het gezelschap dat zich heeft verzameld in de Lloyd George Room, een fraai gelambriseerde en betegelde ruimte in het centrum van Londen. Hij staat achter een katheder, klaar om te beginnen met de Isaiah Berlin Lecture.

Een anglofiel – zo bestempelen vrienden en collega’s de premier. Hij leest veel boeken over Britse politiek. Hij komt regelmatig in Groot-Brittannië, op bezoek bij zijn vriend en collega David Cameron. En hij gebruikt vaak Engelse woorden tijdens zijn publieke optredens, waarbij het soms lijkt of het Nederlandse equivalent hem niet meteen te binnen wil schieten. „Nederland is een heel versatile, eh, veerkrachtig land”, zegt hij dan.

Rutte is hier in Londen op zijn gemak. Ruim een uur spreekt hij, inclusief een rondje questions and answers met het publiek. Het is zijn derde grote lezing in twee maanden tijd – opmerkelijk voor een politicus die doorgaans verkondigt dat hij niet van grootse visies houdt. Zijn eigen verklaring? „Een agendakwestie.” Vanwege onvoorziene gebeurtenissen – Catshuisberaad, verkiezingen, formatie – moest hij vorig jaar verschillende lezingen afzeggen. Daarom komt alles nu in één keer.

Het Engels van anglofiel Rutte is vloeiend, zij het met een stevig Nederlands accent. Dat hoor je wanneer hij uitweidt over Isaiah Berlin, de Britse liberale filosoof naar wie de lezing is vernoemd. Diens concept van ‘negative freedom’ (vrijheid van onderdrukking en bemoeienis) klinkt uit zijn mond als „nekkatif freedum”.

In zijn speech spreekt Rutte vooral over Europa. Hij schetst wat volgens hem de prioriteiten zouden moeten zijn van de nieuwe Europese Commissie die volgend jaar aantreedt: het versterken van de Europese markt en het bevorderen van de internationale vrijhandel. Hij omschrijft Europa als „van meet af aan een economisch project” en krijgt applaus wanneer hij zich uitspreekt tegen het opschorten van de onderhandelingen voor een vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten vanwege het NSA-afluisterschandaal. „Dat werkt contraproductief”.

Dit zijn teksten die er goed in gaan bij liberalen. Want bij hen is hij te gast: Rutte houdt zijn lezing op uitnodiging van de Liberale Internationale (LI), een wereldwijd verbond van liberale partijen. Voorzitter is VVD-europarlementariër Hans van Baalen. Hij heeft jarenlang getrokken aan Rutte om de Berlin-lezing te houden. Sinds hij aan het roer staat, probeert Van Baalen de LI om te vormen van een wat bedeesd, academisch gezelschap naar een politiekeorganisatie. Een mooie speech van een prominent liberaal politicus past daar helemaal in. Dan kan Nick Clegg van de Liberal Democrats volgend jaar geen nee meer zeggen. „Succes trekt succes aan”, zoals Van Baalen het verwoordt.

Een opvallende afwezige is David Cameron. Rutte beschouwt zichzelf als een geestverwant van de Britse premier, wiens ambtswoning een paar deuren verderop is. Hij neemt graag ideeën van hem over, zoals recentelijk nog de ‘participatiesamenleving’, die grote overeenkomsten vertoont met Camerons big society. Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen sprak Cameron een videoboodschap in voor Rutte vol zinnen als ‘I admire Mark’s leadership’.

Maar vandaag valt de naam van de Britse premier nauwelijks. Cameron is een conservatief. Die behoren tot een andere politieke familie, en dus is hij niet uitgenodigd. Rutte gaat na afloop met Cameron lunchen in het Lagerhuis.

Op de eerste rij zitten wel prominenten van de Liberal Democrats, de Britse zusterpartij van de VVD in Europa. Dat Rutte als rechtse liberaal een stuk minder pro-Europees is dan de D66-achtige ‘LibDems’, maakt ze vandaag niet uit. Ze zijn trots op hun spreker. Rutte is een van de weinige liberale regeringsleiders in Europa: alleen kleinere lidstaten als Estland, Slovenië en – binnenkort – Luxemburg hebben een liberale premier.

En met veel liberale partijen in Europa gaat het niet bepaald fantastisch. In België staan ze op verlies. In Duitsland zijn ze onlangs uit de Bondsdag verdwenen. En de Britse Liberal Democrats worstelen als juniorpartner in een coalitie met Camerons Conservatieven. En dus geldt Rutte – hoewel ook hij het in eigen land moeilijk heeft – hier in Londen als lichtend voorbeeld. „Heeft u nog een tip voor ons bij de volgende parlementsverkiezingen?” wil een jong LibDem-lid van hem weten.

Na afloop vallen er meer lovende woorden dan de premier het afgelopen jaar in Nederland bij elkaar gehoord heeft. „Een bedachtzaam analyticus en tegelijk een praktisch politicus”, noemt een Lord uit het Britse Hogerhuis hem. Een veteraan van de Duitse liberalen prijst Ruttes informele, niet-pompeuze houding: „Hij straalt een gevoel uit van pientere nederigheid.”

Het is Hans van Baalen die op het eind nog even in herinnering roept waarom hij deze hoge gast eigenlijk naar Londen heeft gehaald. „Volgend jaar zijn er verkiezingen voor het Europees Parlement. Laten we eropuit gaan en ze winnen!”

Met medewerking van Mark Beunderman