Interpretatie van Plasterk haaks op die van de NSA

Premier Rutte neemt NSA-affaire „hoog op”

Luistert de NSA nu ook in Nederland af of niet? Een vraaggesprek van minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) bij het tv-programma Nieuwsuur leverde geen heldere antwoorden op.

Plasterk zei gisteren dat hij een bericht had gekregen van de NSA, waarin de geheime dienst bevestigde dat er op grote schaal telefoongegevens in Europa werden verzameld. Plasterk zag hierin de bevestiging van eerdere berichten, dat de NSA ook data verzamelt in Nederland.

De berichten over Nederland zijn gebaseerd op een geheime presentatie die deze zomer online werd gezet door het Duitse weekblad Der Spiegel. Daaruit blijkt dat de Amerikanen metagegevens verzamelen uit verschillende Europese landen. In de presentatie worden onder meer Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië en Nederland genoemd. In Nederland, zo bleek uit één slide, waren in december 2012 de gegevens van 1,8 miljoen telefoongesprekken onderschept en opgeslagen.

In een brief aan de Tweede Kamer hield Ronald Plasterk nog een slag om de arm. Maar het bericht van de NSA, zo zei de minister gisteren, was een definitieve bevestiging: de NSA heeft ook Nederlandse telefoongegevens onderschept.

De interpretatie van Plasterk staat haaks op de boodschap die de NSA zelf uitdraagt. NSA-chef Keith Alexander bestreed eerder deze week tijdens een hoorzitting voor het Amerikaanse Congres de notie dat zijn dienst Europese burgers had afgeluisterd. „Dit is informatie die wij en onze NAVO-bondgenoten hebben verzameld ter verdediging van ons land en ter ondersteuning van militaire operaties.” Volgens Alexander zijn de telefoongegevens voor een belangrijk deel door de Europeanen zelf onderschept, en is een groot deel van de data verzameld buiten Europa – bijvoorbeeld ter ondersteuning van operaties in Afghanistan. Het ministerie van Binnenlandse Zaken in Den Haag bestrijdt die lezing. Een woordvoerder van Binnenlandse Zaken zegt dat de AIVD geen metadata van telefoongesprekken verzamelt of deelt in opdracht van de NSA.

Dat wil niet zeggen dat die gegevens niet worden bewaard. Nederlandse Telecomproviders zijn verplicht om de metadata van álle telefoongesprekken – tientallen miljoenen per dag – op te slaan. Daarbij gaat het niet om de inhoud van de gesprekken, maar om gegevens over wie met wie belt en hoe lang de gesprekken duren. De informatie is te raadplegen door justitie en de inlichtingendiensten. Ook de Amerikanen kunnen inzage krijgen – na een gericht verzoek aan de AIVD.

Premier Rutte zei vanochtend in de Tweede Kamer dat hij de zaak “hoog opneemt”. Hij wil evenwel wachten wat er uit overleg van Duitsland en Frankrijk met de VS komt voordat de regering zelf in actie komt.

    • Huib Modderkolk
    • Steven Derix