In Londonderry port de kunst in pijnlijke wonden

Het is nog niet eens zo lang geleden dat de straten van het Noord-Ierse Londonderry het decor waren van een bloedige burgeroorlog. Er zal geen familie zijn in deze stad die géén herinnering heeft aan Bloody Sunday, de januaridag in 1972 dat Britse soldaten het vuur openden op Ierse demonstranten.

Maar dit jaar probeert de stad die recente geschiedenis te vergeten. Derry is uitgeroepen tot UK City of Culture en doet er alles aan zich te profileren als culturele reisbestemming. De stad is opgepoetst. De militaire barakken zijn omgebouwd tot tentoonstellingsruimte en bieden nu onderdak aan de Turner Prize. Belangrijke gezelschappen als The Royal Ballet en het London Symphony Orchestra kwamen op bezoek. En in juni kwamen 38.000 mensen bijeen langs de oevers van de Foyle voor een spectaculair theaterstuk waarin het monster van Loch Ness met veel vuurwerk de rivier opzwom. Het mooiste, zei een inwoner van Derry tegen de Britse krant The Guardian, was dat zijn 17-jarige zoon met andere tieners in de zon had gezeten. „In mijn jeugd was dat onmogelijk, omdat samenscholingen op straat gezien werden als rellen.”

Mooi, hoe kunst kan verbroederen.

Maar kunst kan ook juist porren in pijnlijke wonden. Dat doet Willie Doherty op zijn tentoonstelling Unseen in The Shirt Factory, een voormalige textielfabriek die nu onderdak biedt aan meerdere galeries. Doherty, tweemaal voor de Turner Prize genomineerd, is geboren in Derry en was twaalf toen hij vanuit zijn tienerkamer de moorden van Bloody Sunday aanschouwde. Sinds de jaren tachtig maakt hij foto’s en video’s waarin de straten van Derry de hoofdrol spelen. Hij laat de sporen zien die The Troubles hebben achtergelaten – de kogelgaten in de muren, de stegen waar mensen zijn vermoord en de putdeksels waar hun bloed in weggestroomd moet zijn. En hij vertelt, in zijn nieuwe film Remains (aangekocht door Museum De Pont in Tilburg, waar zijn expositie volgend jaar te zien zal zijn), hoe het voelt om door je knieën te worden geschoten.

Remains is geen documentaire, maar wel degelijk gebaseerd op een recente gebeurtenis uit 2012, waarbij een jonge knul door de IRA gestraft werd voor drugsmisbruik. Zo laat Doherty op ijzingwekkende wijze zien dat in Derry de geschiedenis nog vlak onder het oppervlak sluimert. Dat voel je, als je na het zien van zijn tentoonsteling door diezelfde stegen dwaalt.

Je houdt je hart vast hoe dat straks verder moet, als het culturele jaar voorbij is, de kunstenaars weer verder trekken en de inwoners van Derry weer op elkaar zijn aangewezen.

Sandra Smallenburg is redacteur beeldende kunst