Dit is wat we nu weten over de NSA. De onthullingen op een rijtje

Klokkenluider Edward Snowden, die de onthullingen over de NSA aan het rollen bracht door geheime documenten vrij te geven aan journalisten Glenn Greenwald en Laura Poitras. Hij is een voormalig medewerker van de NSA. Foto AP / The Guardian

Wie en wat worden er nu allemaal afgetapt door de Amerikaanse inlichtingendienst NSA? Na bijna vijf maanden van elkaar snel opvolgende onthullingen is het logisch dat je het spoor bijster bent geraakt. We hebben daarom een opsomming gemaakt van wat er nu allemaal bekend is over wat de NSA doet.

Zijn de activiteiten van de NSA onwettig? Doordat de surveillance in het geheim plaatsvond, is er weinig zicht op. Veel van wat de NSA doet heeft in elk geval een wettelijk kader, zoals het grootschalige afluisterprogramma PRISM. Een geheime, speciale rechtbank keurde de afluisterpraktijken goed.

Verizon

Wie? Alle klanten van Verizon, een van de grootste telefoonproviders van de VS.
Wat? Hun belgedrag, zowel binnen de VS als van de VS naar het buitenland: telefoonnummers van deelnemers aan een gesprek, locatiedata, duur van het gesprek en unieke identificatiedata. De inhoud van het gesprek hoeft niet te worden doorgegeven door Verizon.
Sinds wanneer? In ieder geval al sinds de Bush-periode (2001 - 2009).

Gebruikers van Google, Facebook en Apple

Wie? Gebruikers van de diensten van populaire internetbedrijven: Google, Facebook, Apple, Microsoft, PalTalk, YouTube, Skype en AOL, alles via het programma PRISM
Wat? Zoekgeschiedenis, foto’s, video’s, bestandsoverdrachten en de inhoud van e-mails en chats.
Sinds wanneer? Microsoft was in 2007 die zich verbond met PRISM, om aan rechterlijke beslissingen te voldoen. Yahoo volgende in 2008, Google, Facebook, PalTalk in 2009, YouTube in 2010, Skype en AOL in 2011 en Apple in 2012.
Bijzonderheden? Ook de Britse geheime dienst GCHQ en de AIVD zouden gebruik maken van PRISM.

Glasvezelkabelinternetters

Wie? Internetters van wie het dataverkeer loopt via glasvezelkabels, voornamelijk kabels die via Brits grondgebied Europa en de VS verbinden. Die worden afgetapt door de Britse geheime dienst GCHQ. De gewonnen informatie wordt weer gedeeld met de NSA.
Wat? De inhoud van telefoongesprekken en e-mails en Facebookgebruik.
Sinds wanneer? De operatie heeft als codenaam ‘Tempora’ en bestaat nu anderhalf jaar.
Bijzonderheden? De informatie zou maximaal drie dagen kunnen worden bewaard; voor metadata is dat dertig dagen.

Klokkenluider Edward Snowden, voormalig NSA-medewerker, onthulde geheime documenten waardoor de grootschalige surveillance door de VS aan het licht kwam. In dit interview vertelt hij waarom hij dat deed.

Diplomaten

Wie? EU-diplomaten in Washington en bij de Verenigde Naties.
Wat? Ontmoetingen en telefoongesprekken van de diplomaten werden afgeluisterd met in hun kantoren geïnstalleerde apparatuur. Ook zou de NSA interne computernetwerken zijn binnengedrongen om toegang te krijgen tot e-mails en documenten.
Sinds wanneer? In ieder geval sinds september 2010: uit die maand stamt het geheime document waar de onthulling uit voortkwam.

Deelnemers aan de G20-top

Wie? Politici en ambtenaren die in 2009 bij een G20-top waren.
Wat? E-mails en telefoongesprekken, in het bijzonder van Blackberry’s, (toen nog) een populair telefoonmerk in die kringen.
Sinds wanneer? Bij ontmoetingen in april en september van dat jaar.
Bijzonderheden? Volgens de Snowden-documenten werden deelnemers ook naar internetcafé’s gelokt die speciaal waren opgezet om makkelijk in te kunnen breken.

De VN, de EU, het atoomagentschap en tientallen ambassades

Wie? De Verenigde Naties, de EU, het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) en tachtig ambassades en consulaten wereldwijd.
Wat? De beelden van het interne videosysteem van de VN, waarmee videoconferenties worden vastgelegd. Maar ook heeft de NSA plattegronden en kantoorinrichtingen van de EU-afdeling in New York en worden ambassades en consulaten afgeluisterd.
Sinds wanneer? Sinds de zomer van 2012.
Bijzonderheden? In de NSA-documenten die via Snowden openbaar werden, staat de interne mededeling opmerkelijk joviaal aangekondigd:

“Het dataverkeer geeft ons inzicht in het interne videosysteem van de Verenigde Naties (jippie!)”

Internetters achter een versleutelde verbinding

Wie? Internetters die een versleutelde verbinding gebruiken, zoals een https-verbinding (waar webdiensten als Facebook, Twitter en Gmail gebruik van maken), een VPN-verbinding (voor bedrijven die werknemers buiten het kantoor toegang tot het interne systeem willen geven) en Encrypted VoIP (waar onder meer Skype en Apples Facetime gebruik van maken).
Wat? Inhoud van bedrijfsnetwerken, e-mails, chat- en telefoongesprekken.
Sinds wanneer? In 2010 zou er een grote doorbraak zijn geweest, waardoor de NSA opeens inzicht kreeg in grote hoeveelheden data.
Bijzonderheden? Volgens de door Snowden naar buiten gebrachte documenten werkt de NSA samen met grote techbedrijven in hun pogingen de versleuteling te omzeilen. Encryptieprogramma’s zouden expres ‘achterdeurtjes’ hebben waardoor de beveiliging door de NSA is te omzeilen.
Bekijk ook deze infographic van The New York Times.

Een documentaire van Discovery Channel van ver voor de controverse (2001) geeft een zeldzaam kijkje in de gebouwen van de NSA.
http://www.youtube.com/watch?v=6jtmelxHXSA

Creditcardtransacties

Wie? Mensen die internationale betalingen doen met een creditcard.
Wat? De transactiegegevens van alle betalingen van alle grote creditcardmaatschappijen.
Sinds wanneer? De documenten gaan in elk geval terug tot 2010.
Bijzonderheden? De afdeling binnen de NSA heet ‘Follow the Money’.

Belgacom

Wie? Het telefoonverkeer van het Belgische telecombedrijf Belgacom.
Wat? Het netwerk van de provider is door de NSA en de Britse veiligheidsdienst GCHQ gehackt.
Wanneer? Sinds 2011.
Bijzonderheden? Er zou niet alleen bij het netwerk zijn ingebroken om data uit Arabische landen te onderscheppen, maar volgens de NOS ook om internationale organisaties in Brussel af te luisteren. Zoals de NAVO, de Europese Commissie, het Europese parlement, en SWIFT, de organisatie die het internationale betalingsverkeer regelt.

Brazilië

Wie? De Braziliaanse president Dilma Rousseff, het staatsoliebedrijf Petrobas en burgers.
Wat? Miljarden e-mails en telefoongesprekken, waaronder privéinformatie van de president.
Wanneer? Onbekend.
Bijzonderheden? Rousseff stelde haar staatsbezoek aan de VS uit door de onthullingen en haalde hard uit naar de VS tijdens de Algemene Vergadering van de VN.

Angela Merkel

Wie? De Duitse bondskanselier Angela Merkel.
Wat? De inhoud van de telefoongesprekken die ze met haar mobiele telefoon deed.
Sinds wanneer? Vermoedelijk al sinds 2002.
Bijzonderheden? Obama ontkende aanvankelijk dat dit gebeurde en maakte daar later van dat hij er zelf niet vanaf wist, hoewel ook dat door andere bronnen betwist wordt.
Update 5 november: Ook de Britse inlichtingendienst GCHQ zou Merkel in de gaten houden, blijkt uit stukken van Snowden. Net als de Amerikanen, zouden zij een “afluisternest” hebben gehad op de ambassade in Berlijn. Daarmee werd communicatieverkeer onderschept.

Merkel reageerde verbolgen op de berichten dat ze is afgeluisterd door de VS.

Wereldleiders

Wie? 35 wereldleiders. Welke dit zijn, is onbekend. In elk geval Angela Merkel.
Wat? Telefoongesprekken.
Wanneer? In elk geval sinds 2006.
Bijzonderheden? In het geheime document dat is vrijgegeven door Edward Snowden staat dat de NSA medewerkers van andere departementen (zoals het Witte Huis en het Pentagon) aanmoedigde nummers van buitenlandse politici te delen, zodat ze konden worden toegevoegd aan het surveillanceprogramma. Een medewerker speelde tweehonderd telefoonnummers van politici door, waaronder van 35 wereldleiders.

De Mexicaanse regering

Wie? De Mexicaanse regering en oud-president Felipe Calderon.
Wat? Communicatie van de regering. De NSA wist een belangrijke server te hacken. En in 2010 onderschepte de NSA de e-mails van oud-president Felipe Calderon.
Wanneer? De e-mails van Calderon in 2010, de communicatie van de regering ‘jarenlang’.
Bijzonderheden? Uit de vrijgegeven documenten blijkt dat president Enrique Peña Nieto sms-verslaafd is. Dit voorjaar stuurden en ontvingen hij en negen van zijn medewerkers in twee weken tijd 85.489 berichtjes, ofwel 610 sms’jes per persoon per dag.

Nederland, Frankrijk, Spanje en Italië

Wie? Dat is niet duidelijk.
Wat? Van 1.8 miljoen telefoongesprekken in Nederland, 70.3 miljoen in Frankrijk, ruim zestig miljoen in Spanje en 46 miljoen in Italië, sms’jes, e-mails en zoekopdrachten de zogenoemde ‘metadata’. Niet de inhoud, maar de data die laten zien wie met wie contact heeft, waarvandaan, waarheen en hoe lang.
Wanneer? Tussen 10 december 2012 en 8 januari 2013.
Bijzonderheden? Het zijn lang niet alle gevoerde telefoongesprekken in de betreffende landen. Of het gaat om een specifieke interesse van de NSA, of dat het toevalligerwijs deze data zijn die ze konden opslaan – het is allemaal onbekend.

En: in Italië zouden ook telefoontjes vanuit het Vaticaan zijn afgeluisterd, tot aan het Conclaaf. Dus óók van paus Franciscus. Dat beweert althans het Italiaanse blad Panorama. Maar de NSA ontkent en het Vaticaan zegt zich er “hoe dan ook geen zorgen” over te maken.

Dataservers van Google en Yahoo

Wie? Honderden miljoenen gebruikersaccounts.
Wat? Zowel metadata, waaruit kan worden afgeleid wie naar wie e-mails stuurde en wanneer, als de inhoud, zoals tekst, audio en video.
Wanneer?Onduidelijk. Het document waaruit blijkt dat de zogenoemde Muscular-operatie bestaat, dateert van 9 januari 2013, en maakt melding 181 miljoen opgeslagen gegevens in de voorgaande maand.
Bijzonderheden?The Washington Post omschrijft het als een “ongebruikelijk agressief” programma tegen Amerikaanse bedrijven.

De Nederlandse filmmaker Bram Sadeghi belde de NSA.

    • Mirjam Remie en Peter Zantingh