Deze klokkenluider verdient het niet ontslagen te worden

Ambtenaren en andere werknemers die worden geconfronteerd met misstanden in, bijvoorbeeld, een gemeente of een bedrijf, staan voor een dilemma. Stellen zij de misstanden aan de kaak, desnoods publiekelijk, of blijven ze loyaal aan hun werkgever en houden ze zich aan de geheimhoudingsplicht die in hun organisatie geldt?

Degenen die tot het eerste besluiten en zich als ‘klokkenluider’ opwerpen, nemen een risico. Dat heeft een Rotterdamse ambtenaar gemerkt. Hij signaleerde riskante situaties in moskee-internaten in zijn stad. Die bleken er echt te zijn; zowel op gemeentelijk niveau als landelijk werden er maatregelen getroffen of aangekondigd. Maar het einde van het liedje is toch dat de ambtenaar is ontslagen.

Hem wordt „ernstig plichtsverzuim” verweten. Ofschoon hij volgens het ‘Adviespunt Klokkenluider’ de juiste weg heeft bewandeld door de kwestie eerst intern aan de kaarten alvorens naar de Rotterdamse ombudsman te stappen. De zaak kwam via deze krant in de publiciteit en hoewel niet vaststaat dat de bewuste ambtenaar daarvoor medeverantwoordelijk is, verwijt zijn werkgever, de gemeente Rotterdam, hem schending van zijn geheimhoudingsplicht. Wel volgden de maatregelen om de wantoestanden in de mosliminternaten aan te pakken pas na de publiciteit en de politieke aandacht die daardoor werd gegenereerd. De wethouders Karakus en De Jonge, volgend jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen respectievelijk lijsttrekker voor de PvdA en het CDA, kwamen in actie.

Zonder twijfel kan vertrouwelijkheid in een bedrijf en in een overheidsorganisatie functioneel zijn. Collega’s moeten er op aan kunnen dat wat zij met elkaar bespreken niet op straat komt. Maar als het maatschappelijk belang evident is gediend met doorbreking van de vertrouwelijkheid, verandert de zaak. Dat de Rotterdamse ambtenaar nu van de gemeente het verwijt krijgt dat hij „een gevoel van onveiligheid” heeft veroorzaakt in de gemeentelijke organisatie, is een gotspe. Vergelijk dat met het gevoel van onveiligheid dat ontstaat doordat tientallen meisjes bij elkaar slapen op een zolder in een internaat dat niet aan de brandveiligheidseisen voldoet. Dat was een van die misstanden.

De Tweede Kamer zet vanavond de behandeling voort van een initiatiefwetsvoorstel van de SP dat klokkenluiders een betere bescherming moet bieden. Ze mogen bijvoorbeeld niet worden ontslagen als de door hen intern en via het toekomstige Huis van de Klokkenluiders gesignaleerde misstand nog voorwerp van onderzoek is. Of die wet, die op een parlementaire meerderheid kan rekenen, afdoende is, staat nog te bezien. Wel staat vast dat een mentaliteitsverandering onder sommige politieke en andere leidinggevenden zou helpen. Dat zij hun gekwetstheid over een ‘lek’ niet laten prevaleren boven de maatschappelijke winst die er wordt geboekt als mede dankzij een klokkenluider een wantoestand uit de wereld wordt geholpen.