Het duurde jaren voordat Rabo-top ingreep

In 2008 komt het eerste bericht dat het Libor-tarief wordt gemanipuleerd. Rabo negeert die signalen.

Mijne heren, schrijft Jan Sijbrand, directeur toezicht van De Nederlandsche Bank, nog vrij voorspelbaar in de brief die op 29 oktober naar de Rabobank ging – document 2013/633262. Maar dat is ook meteen de laatste routineuze uiting in het schrijven van de toezichthouder.

De brief met bijlage die Rabobank gisteren publiceerde leest als een slecht geschreven thriller zonder plot: het verhaal wordt op iedere pagina erger, er lijkt geen eind aan te komen. Terugkerende kritiek: Rabobank reageerde veel en veel te traag.

Al in 2008 ontstaat de eerste discussie in de financiële wereld over de manier waarop bepaalde internationale rentetarieven tot stand komen. De brancheclub onder wiens hoede invloedrijke rentetarieven worden bepaald, maakt zich ook zorgen. Alle deelnemers, een groep internationaal vooraanstaande banken die dagelijks met een soort enquête de korte rente vaststellen, krijgen hierop in 2008 en 2009 extra brieven, contracten, waarschuwingen etcetera.

Op 19 april 2010 komt de belangrijkste rode vlag: de Amerikaanse toezichthouder CFTC vraagt bij Rabobank informatie op in het kader van een groter onderzoek naar mogelijke misleiding door de banken die aan het rentepanel deelnemen. Rond deze tijd start Rabobank ook zelf intern een onderzoek.

Wat gisteren bekend is geworden: bij de Rabobank waren 29 handelaren bijna zes jaar lang betrokken bij manipulatie van belangrijke rentetarieven. Dat gebeurde vanuit zes verschillende Rabo-kantoren op drie verschillende continenten.

Uitgangspunt was dat banken iedere handelsdag meldden tegen welke tarieven zij op dat moment geld konden lenen dan wel uitlenen, als een soort marktwaarnemers. Daarbij werden echter bewust te hoge en dan weer te lage tarieven genoemd omdat bevriende handelaren daar op dat moment een slaatje uit konden slaan.

Bij Rabobank waren de functies van handelaar en geldlener zelfs niet gescheiden. Tot mei 2010 was er bij de Rabobank een derivatenhandelaar die dagelijks de tarieven doorgaf. Rabobank heeft tot juli 2012 geen maatregelen getroffen om belangenverstrengeling tegen te gaan. Bij de Japanse rente was zelfs de praktijk gegroeid dat handelaren elkaar onderwezen in de illegale praktijken als zij hun opvolger moesten inwerken.

De Rabobank faalde in de controle in alle opzichten. Gewoon op de werkvloer waar het gebeurde, maar ook bij de onderbezette compliance-afdeling. En – nog een verdedigingslinie hoger – bij de interne accountants die die weer controleren.

Tegen de Britse toezichthouder jokte Rabobank in 2011 dat alles in de organisatie inmiddels op orde was. En ontslagen handelaren kregen bonussen mee. Dat lijkt op zwijggeld. De toezichthouder gebruikt die term niet, maar greep wel in. De „substantiële ontslagvergoedingen” waren ongepast. Pas op aandringen van De Nederlandsche Bank heeft de Rabo nu extra disciplinaire maatregelen getroffen.

    • Jeroen Wester