Grandeur die nooit verwelkt

Oudere acteurs staan in hoog aanzien in Frankrijk – een land dat senioriteit en het grootse verleden koestert.

Met haar 85 jaar was Emmanuelle Riva in februari de oudste actrice in de geschiedenis die genomineerd was voor een Oscar. Riva speelde in Michael Hanekes Amour naast de 82-jarige Jean-Louis Trintignant. Op het filmfestival van Cannes werden de twee als megasterren onthaald.

Allicht dat voor een film over ouderdom, menselijk verval en de dood acteurs op leeftijd worden ingeschakeld. Maar ook in andere Franse films vervullen acteurs die de pensioengerechtigde leeftijd naderen of ruim gepasseerd zijn nog regelmatig grote rollen – een groot contrast met de Amerikaanse filmindustrie.

Terwijl in Hollywood mannen en vooral vrouwen boven de zestig meestal genoegen moeten nemen met bijrollen (of uit arren moede zelf gaan regisseren), heeft de Franse cinema geen moeite met hoofdrollen voor sterren van weleer.

De 70-jarige Catherine Deneuve heeft nog volop werk. Net zeventig geworden en nu weer een hoofdrol in Elle s’en va, waarin ze te zien is met Mylène Demongeot: seksbom in de jaren vijftig en zestig, nu 78 jaar oud en ook nog steeds actief. Deneuve heeft voor 2014 nog drie rollen in kleinere en grotere producties op het programma staan. Twee jaar geleden was ze nog genomineerd voor een César voor haar mooie rol als de opstandige echtgenote van een schuinsmarcherende industrieel in François Ozons Potiche.

De nu zelfs 85-jarige Jeanne Moreau speelde in 2012 nog hoofdrollen in twee films: Gebo et l’ombre (van de 104-jarige Portugese regisseur Manoel de Oliveira) en Une Estonienne à Paris. En het kan nog extremer: Gisèle Casadesus (99 jaar oud, gedebuteerd in 1934) speelde de laatste vijf jaar nog in negen films. Voor de mannen geldt ongeveer hetzelfde. Alain Delon, nu 77, speelde zijn eerste filmrol in 1949 en trad in 2008 nog prominent op als Julius Caesar in een Asterix-film.

Het viel de legendarische Amerikaanse filmregisseur Orson Welles ook al op. „Frankrijk is eigenlijk het enige land in de wereld waar lelijke, oude acteurs sterren zijn”, zei hij in 1984, vlak voor zijn dood, in gesprek met acteur-regisseur Henry Jaglom. Dat staat opgetekend in het onlangs verschenen boek My Lunches With Orson. De twee halen herinneringen op aan Raimu (Jules Auguste Muraire), een van de vedetten van de vooroorlogse Franse cinema die tot zijn dood in 1946 speelde. En Jean Gabin, die van 1928 tot op 72-jarige leeftijd in 1976 grote rollen aannam. „Zelfs toen hij al te zwak was om te bewegen”, mijmert Welles. „Hij was prachtig, terwijl hij niets deed.”

De filmredactie van de radiozender France Info is onlangs aan het rekenen geslagen en de these klopt: een op de vier prominente rollen in Franse films, mannen en vrouwen samen, was in 2012 voor rekening van een acteur van vijftig jaar of ouder (24 procent). In Amerikaanse films was dat maar 15 procent. De gemiddelde leeftijd van actrices in Franse films is 45 jaar, in Amerikaanse films 34. Die van mannen is 40, zowel in Frankrijk als in de VS, maar het leeftijdsverschil tussen de mannelijke hoofdrol en zijn tegenspeelster is in Amerika naarmate de acteur ouder wordt weer groter dan in Frankrijk.

Wat is de reden voor de Franse eerbied voor oudere acteurs? Frankrijk is een hiërarchisch land waar in het maatschappelijk verkeer senioriteit een grote rol speelt. Als films een reflectie van het dagelijks leven zijn dan kun je inderdaad niet om de wijze oude man of vrouw heen. Een andere verklaring: Frankrijk is sowieso een land dat nogal in het verleden leeft. Met de hang naar geschiedenis, tradities en de eeuwige exception française suggereert het land soms de beste jaren achter zich te hebben.

Of zouden Franse filmmakers gewoon minder rekening houden met hun publiek en dat dankzij de gulle subsidies ook niet hoeven doen? Ook in Frankrijk zijn Hollywoodproducties de best bekeken films, niet de Franse films. In 2012 voerde James Bondfilm Skyfall de lijst aan, gevolgd door de animatiefilm Ice Age. In de top-10 stonden drie Franse producties – en dat waren niet die met acteurs op leeftijd.

Peter Vermaas

    • Peter Vermaas