Fout in Londen

Manipuleren van rentetarieven is in ons land niet strafbaar.

Waarom betaalt Rabobank dan toch 70 miljoen boete?

Illustratie Pepijn Barnard

Het is fascinerend: het Nederlandse Openbaar Ministerie schikt met Rabobank voor het hoogste bedrag ooit wegens financiële malversaties bij een bank. Maar het centrale delict waaraan Rabobank-handelaren zich schuldig hebben gemaakt, het manipuleren van een internationale rentevoet, is in Nederland niet strafbaar.

Europese wetgeving is daarover in de maak, maar die is pas over een paar jaar van kracht. „De wetgever in Nederland en Europa loopt achter de feiten aan”, zegt Daan Doorenbos van advocatenkantoor Stibbe. Anders gezegd: de schimmige praktijken van de Rabo-bankiers waren zó doortrapt, dat de Nederlandse wetgever er nooit over heeft nagedacht.

Op basis waarvan is er dan geschikt? En hoe kom het OM in dat geval tot het reusachtige bedrag van 70 miljoen euro? De schikking is „on-Nederlands hoog”, bevestigen bronnen bij het OM. Maar het OM meldde gisteren niet op basis van welke delicten Rabobank dan wel wordt bestraft.

Bronnen die anoniem willen blijven, zeggen dat het OM zeer waarschijnlijk heeft geschikt op basis van algemene strafbepalingen, zoals valsheid in geschrifte en oplichting. En het OM vond blijkbaar dat het daarin sterk genoeg stond; het OM doet geen schikkingsvoorstel als het geen bewijs heeft voor strafbare feiten. Als de verdachte het voorstel afwijst, volgt namelijk automatisch de gang naar de rechter, zo is de wet.

Advocaat Doorenbos spreekt niettemin van een „vrij gekunstelde exercitie”. „De passende wetgeving ontbreekt. Toch komt er een schikking die records verbreekt. Ik had wel willen zien wat er was gebeurd als deze zaak wel voor de rechter was gekomen.”

Kun je op basis van die algemenere delicten tot zulke enorme bedragen komen? „Het bedrag staat los van de juridische basis”, zegt Doorenbos. Maar vermoedelijk zal hebben meegespeeld hebben dat de buitenlandse toezichthouders ook met torenhoge schikkingsbedragen aankwamen, zegt hij. „Daar wil je niet schril bij afsteken.” Dat zou gezichtsverlies voor het OM betekenen.

De Nederlandse ‘sancties’ voor Rabo moesten ook wel voor het overgrote deel van het OM komen. Voor de toezichthouders DNB en AFM was al snel duidelijk dat zij Rabobank geen serieuze boete konden opleggen. Juristen hebben naar alle mogelijkheden gekeken, maar op grond van de Wet financieel toezicht bleek DNB maximaal een boete van 60.000 euro te kunnen opleggen.

Ook de AFM had geen aanknopingspunt om deze vorm van marktmisbruik aan te pakken. Naar verwachting kan manipulatie van markttarieven (benchmarks) pas in 2016 worden aangepakt als nieuwe Europese wetgeving van kracht is. Dan wordt marktmanipulatie gezien als een vorm van marktmisbruik, zoals bijvoorbeeld misbruik van voorkennis. De wetgever moet nog bepalen welke straf daarbij zal horen.

Ook Rabobank had er belang bij te schikken, en niet te kijken of het OM de zaak voor de rechter ook had kunnen volhouden, zegt Doorenbos. „Nu zijn ze in een keer van de zaak af en hoeven ze geen jaren durende, dure rechtszaak te voeren.” Het helpt dat de kosten nu relatief laag zijn, vergeleken met de schikkingen die Rabo verder heeft getroffen.