Een verbod op Mein Kampf is achterhaald

Een Amsterdamse kunstgalerie blijkt het boek Mein Kampf te koop aan te bieden, in strijd met het in Nederland geldende verbod om in dit werkstuk van Adolf Hitler te handelen. Het verbod bestaat nog, ook al zei de toenmalige minister van Onderwijs en Cultuur en Wetenschappen, Plasterk (PvdA) in 2007 in het maandblad Hollands Diep: „Misschien moeten we daar eens mee ophouden”.

Inmiddels is aangifte gedaan tegen de kunstgalerie. Het bezit van Mein Kampf is is niet verboden, het uitlenen van het boek evenmin. Verkoop wordt in strijd geacht met het artikel (137e) in het Wetboek van Strafrecht, dat uitlatingen als in Mein Kampf strafbaar stelt: belediging van groepen op basis van onder meer ras of het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld tegen deze groepen.

Maar waarschijnlijk heeft het verbod zijn langste tijd gehad. Conform de Duitse wet vervalt het auteursrecht in Duitsland, nu nog in handen van Freistaat Bayern, in 2015, zeventig jaar na de dood van Hitler. In Beieren schreef Hitler zijn antisemitische afrekening begin jaren twintig; de Führer stond er tot zijn ondergang in 1945 als burger ingeschreven. Sindsdien is Mein Kampf, waarvan tot 1945 circa twaalf miljoen exemplaren werden verkocht, in de Bondsrepubliek niet meer via de reguliere boekhandel verschenen.

Het Institut für Zeitgeschichte (IfZ) in München wil over twee jaar een wetenschappelijk heruitgave van Mein Kampf op de markt brengen. Twee historici zijn al begonnen met de voorbereidingen. De Beierse autoriteiten zagen er aanvankelijk weinig in. De Landdag hield hoorzittingen waarop het idee van het IfZ werd weersproken dat publicatie neonazi’s de pas kan afsnijden om het boek voor eigen propagandistische doeleinden uit te geven.

Hoewel riskant, verdient een heruitgave toch steun. Omdat een exclusief verbod van Mein Kampf niet is te handhaven in een democratie waarin de vrijheid van drukpers een fundamenteel recht is, zelfs als die binnen de grenzen van de strafwet wordt gebotvierd door fascisten, neonazi’s, stalinisten en maoïsten. En omdat het boek in de digitale wereld niet meer is uit te bannen. Zo is via iTunes een, in Spanje gemaakte, Duitstalige versie van Mein Kampf te downloaden. Maar vooral omdat het voortdurende verbod de cultstatus stimuleert die het boek toch al steeds meer dreigt te krijgen.

Een zorgvuldig begeleide heruitgave van Mein Kampf kan een tegenwicht zijn en leiden tot meer kennis over de geestelijke vader van de massamoord op Joden, zigeuners, homoseksuelen en antifascisten van velerlei pluimage.

Nederland hoeft niet te wachten tot de Duitsers zo ver zijn met hun heruitgave. Het verbod is achterhaald door de werkelijkheid.