De Noord-Zuidlijn van Rotterdam

De verbouwing van het station leidt tot problemen in de negentiende-eeuwse Provenierswijk erachter Bewoners zitten met scheuren in de muren en een rottende fundering Vandaag dienen ze een schadeclaim in

Verslaggever

Miranda van den Broek (46) woont achter het Centraal Station in Rotterdam. Drie jaar geleden, op een mooie zomerdag, werd ze opeens „schuddend” wakker. Ze zag de kamerplant bewegen. Buiten reed een zware vrachtwagen. De verbouwing van het Centraal Station was begonnen.

Ze zou nog vaak schuddend wakker worden. Tegelijk begon haar woning gebreken te vertonen. Kieren, scheuren, klemmende deuren, het raam ging niet meer open. „Kijk, mijn mooie ornamenten.” Ze wijst naar de witte takken die in een cirkel over het 115 jaar oude plafond lopen. „Helemaal vol scheuren. En daar op de muur zit er nog een”, zegt ze, „en daar ook, en daar, en daar”.

Als het verbouwde treinstation van Rotterdam over een paar maanden officieel wordt geopend, zal de gemeente trots spreken over de hoge aankomsthal. Over de vernieuwende architectuur, het zilverkleurige puntdak aan de voorkant en het mooie plein waar je het station binnenkomt. Waar het bij de opening níét over zal gaan, is de achterkant van het station. Daar ligt de Provenierswijk. En die zou de gemeente nog veel geld kunnen gaan kosten.

Weinig over van het woonplezier

Vandaag dienen de bewoners die achter het station wonen een gezamenlijke schadeclaim in. Zij stellen de gemeente Rotterdam, ProRail, NS en de Rijksoverheid aansprakelijk voor de nadelige gevolgen van de bouw van het station.

De Provenierswijk is een van de laatste buurten van Rotterdam die nog vol staan met negentiende-eeuwse woningen. Een populaire wijk, met nauwe straatjes, onderbroken door een brede singel die naar het station loopt. Bewoners rapporteren onder andere verzakkingen, schade aan de binnenkant van hun huizen en geluidsoverlast. Ze willen compensatie voor de immateriële schade: het woonplezier zou door het nieuwe station worden verminderd.

De hoogte van de claim is niet bekend, omdat nog moet worden onderzocht hoe omvangrijk de schade is. Naar verwachting komt het bedrag boven een miljoen euro uit.

Volgens Frank Gosselink, voorzitter van een werkgroep die namens de bewoners de schadeclaim indient, heeft de gemeente onvoldoende gedaan om de wijk te beschermen tegen bouwwerkzaamheden.

De buurt voert overleg met de gemeente sinds de plannen voor het nieuwe station in 2005 bekend werden. Er zijn heel wat afspraken gemaakt. Die hebben weinig zin gehad, zegt Gosselink nu. Zo was de afspraak dat het zware bouwverkeer niet door de wijk zou rijden, om de oude huizen te beschermen. Toch zagen bewoners de afgelopen jaren regelmatig heftrucks, kranen en vrachtwagens door hun straten rijden. „Je kon de huizen zien golven als er zo’n truck langskwam”, zegt Gosselink. Ondanks herhaaldelijk klagen bij gemeente en ProRail, bleef het zware bouwverkeer komen.

Een andere afspraak was dat er geen nieuwe bouwwerken in de wijk werden aangelegd. Toch plande de gemeente een betonnen rotonde in de wijk die was berekend op 18 meter lange vrachtauto’s. Na protest van de bewoners sneuvelden deze plannen. „Eigenlijk houden ze alleen rekening met je als je heel hard schreeuwt”, zegt Gosselink. „Ik heb er na vijftien jaar lang ruziën over het station echt een hekel aan gekregen. Als je niet op je strepen gaat staan, verruïneren ze je hele wijk.”

Dalend grondwater, rottende palen

En dan dreigt ook nog eens het fundament onder de Provenierswijk weg te vallen. De wijk is gebouwd op houten heipalen en die zijn aan het rotten, omdat de palen niet langer onder water staan. Funderingsbedrijf Brefu onderzocht zes huizen uit de Provenierswijk en zegt dat het grondwater in de wijk „dusdanig is gezakt” dat er paalrot optreedt. Het bedrijf verricht nu werkzaamheden aan een woning waar zelfs „totaal geen fundering meer onder zit”, zegt Marco Poppelaars van Brefu. „De palen zijn totaal weggerot. Ik ben geschrokken van de slechte staat van de funderingen in deze wijk”.

Het grondwaterpeil is tijdens de bouw van het station gezakt, blijkt uit metingen. Op meerdere meetpunten is het waterpeil tientallen centimeters lager dan volgens het peilbesluit zou moeten.

De gemeente schat dat 5 tot 30 procent van de panden uit de wijk funderingsproblemen krijgen. Of de paalrot verband houdt met de bouw van het station en het daaruit voortkomende lage grondwaterpeil, is volgens de gemeente niet te zeggen. Het probleem „is niet van de laatste jaren” maar „bestaat al geruime tijd”.

Maar volgens Brefu is het heel goed mogelijk dat het met de bouw van het station te maken heeft. Het nieuwe station is geheel overdekt, zodat het regenwater de grond eronder niet bereikt. Hierdoor ontstaat een droge vlakte. Het grondwater uit de rest van de wijk loopt weg naar dit droogte-eiland. Een waterdeskundige van de gemeente zou tegen de bewoners hebben bevestigd dat de overkapping van het station de reden is van het dalende grondwaterpeil.

Rotterdam heeft in de tussentijd een aantal maatregelen genomen om het grondwaterpeil te verhogen. Zo worden twee singels met elkaar verbonden, het riool vervangen, en een waterberging gebouwd om het regenwater dat het op dak van het nieuwe station valt op te vangen.

„De gemeente moet op zijn minst meebetalen aan het onderzoek naar onze funderingen”, vindt bewoonster Diana Merten (55), die ook met scheuren in haar muren zit. „Wij zitten nu in onderzekerheid omdat de gemeente hier in de grond is gaan werken”.

Merten begrijpt wel dat de gemeente het station wilde vervangen. Die verbouwing was nodig, zegt ze. „Je kunt je wel afvragen: moest het dít station worden? Ik ben bang dat de gemeente heeft gekeken naar het mooie gebouw, en niet naar de consequenties ervan”.

Gosselink is sceptischer. „Ze zijn nonchalant met ons omgegaan”, vindt hij. „Men wist dat de aanleg van dit station gevolgen zou hebben voor onze wijk. Want wij wijzen de gemeente daar al jaren op. Ze hebben die schade gewoon op de koop toe genomen.”

Hoe ziet Gosselink de toekomst voor de Provenierswijk? De huizen kunnen wel tegen wat schokken, denkt hij. „Deze wijk heeft het bombardement overleefd.” Maar als de paalrot doorzet, en de woningen verzakken, dan is het een kwestie van tijd voordat de wijk leegloopt, vreest hij. „Dan heeft de gemeente haar station, zonder achterkant.”

    • Andreas Kouwenhoven