Waarom Rabobank moest boeten. Vijf vragen over de fraude

Vandaag werd bekend dat de Rabobank 774 miljoen euro boete moet betalen voor haar betrokkenheid in de Liboraffaire. Ook liet bestuursvoorzitter Piet Moerland weten per direct af te treden om een “kristalhelder signaal” af te geven. Vijf vragen over Rabobank en de Liboraffaire.

Vandaag werd bekend dat de Rabobank 774 miljoen euro boete moet betalen voor zijn betrokkenheid in de Liboraffaire. Ook liet bestuursvoorzitter Piet Moerland weten per direct af te treden om een “kristalhelder signaal” af te geven. Vijf vragen over Rabobank en de Liboraffaire.

Wat is de Liboraffaire?
Banken met een overschot lenen geld uit aan andere banken die op dezelfde dag minder geld binnenkregen dan verwacht. Om niet telkens te hoeven onderhandelen over de rente, die moet worden betaald over dit uitgeleende geld, wordt de rente gezamenlijk vastgesteld.

In verschillende panels geven banken dagelijks door tegen welke rentetarieven ze verwachten te lenen. Het gemiddelde van deze verwachtingen vormt Libor, dat staat voor London Interbank Offered Rate, Euribor staat voor European Interbank Offer Rate. Euribor wordt in Nederland vaak gebruikt om de hypotheekrente vast te stellen. Ook worden Euribor en Libor gebruikt om rente op spaarrekeningen te bepalen.

Als de banken een hogere rente doorgeven dan zij in werkelijkheid verwachten, gaat de Liborrente kunstmatig omhoog en kan er meer winst worden gemaakt. Ten tijde van de kredietcrisis leek een (kunstmatige) lage Libor er op te wijzen dat het beter ging met de banken dan daadwerkelijk het geval was. Handelaren bleken hun collega’s in de Liborpanels te beïnvloeden. Als ze wisten hoe de Liborrente zich die dag ging ontwikkelen, konden ze daarnaar handelen en veel geld verdienen. Een verandering van 0,01 procent in de Liborrente kon enkele miljoenen dollars winst opleveren.

Hoe was Rabobank betrokken bij de Liboraffaire?
Rabobank schrijft vandaag dat gedurende vijf jaar (2005 - 2010) dertig werknemers van het bedrijf betrokken zijn geweest bij de beïnvloeding van de Liborrente. Er was binnen de bank geen controle of duidelijk protocol bij het doorgeven van de rentetarieven.

Het Openbaar Ministerie schrijft:

“Naar het oordeel van het OM heeft Rabobank de risico’s verbonden aan de LIBOR en Euribor inzendingen en signalen uit de markt onvoldoende onderkend en onvoldoende geadresseerd in specifiek beleid, procedures en maatregelen.”

De top van Rabobank was niet op de hoogte van het manipuleren van de rentetarieven, schrijft De Nederlandsche Bank (brief in pdf).

Hoe is Rabobank gestraft?
Rabobank betaalt in totaal 774 miljoen euro boete. Aan het Nederlandse Openbaar Ministerie wordt zeventig miljoen euro overgemaakt, de Britse toezichtautoriteit FCA krijgt 105 miljoen pond (bijna 123 miljoen euro), de Amerikaanse toezichthouder CFTC ontvangt 475 miljoen dollar (345 miljoen euro) en Rabobank betaalt de Amerikaanse justitie 325 miljoen dollar (236 miljoen euro).

Tegen alle betrokken medewerkers zijn disciplinaire maatregelen genomen. Bij veertien van de medewerkers is de bonus ingetrokken. Rabobank meldt:

“Andere disciplinaire maatregelen betroffen formele waarschuwingen, financiële sancties en het afnemen van managementverantwoordelijkheden of een combinatie hiervan. Bonussen over de periode 2009-2012 zijn geheel of gedeeltelijk teruggevorderd. Het gaat om in totaal EUR 4,2 miljoen.”

De leden van de Raad van Bestuur hebben naar aanleiding van deze affaire vrijwillig afgezien van een deel van hun beloning. Het gaat daarbij om 2 miljoen euro in totaal.

Wat doet deze affaire met het imago van de Rabobank?
Economieredacteur Chris Hensen van NRC Handelsblad zegt vandaag:

“Rabobank is de best gekapitaliseerde bank van Europa met een eigen vermogen dat hoger is dan 40 miljard euro. De boete noemen ze bij de bank ‘zuur geld’, maar ze kunnen het opbrengen. De reputatieschade is echter enorm. Bankiers hebben de rente gemanipuleerd om hun eigen bonus te spekken. En deze rente is de anker van het financiële systeem. Daar mag je onder geen enkel beding mee knoeien. Daardoor zijn burgers gedupeerd en dat schaadt het vertrouwen van de consument.”

Rabobank had het al niet makkelijk door gerommel in de Raad van Bestuur, lokale banken die niet bleken te functioneren en het verliezen van de AAA-status.

Nu komt daar ook nog eens de hoogste boete bij die een Nederlandse bank ooit voor fraude heeft gekregen.

Wat merken consumenten van deze affaire?
Dat kan niet precies worden gezegd. Het is onduidelijk hoe consumenten hebben geleden door de beïnvloeding van de Liborrentes en Euriborrentes. Een getal is daar niet voor te geven. De boete die Rabobank betaalt, komt niet direct bij consumenten terecht. Daarnaast is niet te zeggen hoe deze boete doorwerkt voor klanten van de Rabobank. Het gaat om een zeer gezonde bank die in totaal 40,7 miljard eigen vermogen heeft. De kapitaalratio (de buffers die banken aanhouden om verliezen te kunnen dekken) van Rabobank is 18,7 procent (bij ING is dat 11,8 procent en bij ABN Amro 19,2 procent). Rabobank kan de boete zonder problemen betalen.

In het eerste halfjaar van 2013 was de winst van Rabobank 1,1 miljard euro. De bank is met een bezuinigingsoperatie bezig om hun kosten met 1 miljard te reduceren.

    • Alex van der Hulst