Van Reybroucks gelijk: democratie kan anders

Als burgers steeds meer zelf moeten doen, is er ook meer inspraak nodig, vinden Josien Pieterse en Yvette Jeuken.

Van een verzorgingsstaat verandert de staat naar een meer zelforganiserende samenleving. Nu de legitimiteit van het politiek bestuur in twijfel wordt getrokken, de opkomst bij verkiezingen daalt en het vertrouwen van burgers afneemt, moet de relatie tussen burger en overheid opnieuw worden vormgegeven. Een burger die vaker beleid ten uitvoer brengt, moet er ook over mee kunnen denken. Een keer per vier jaar een kruisje zetten in het stemhokje voldoet dan niet meer.

De overheid geeft besluitvorming niet graag uit handen en vindt het moeilijk om openheid van zaken te geven. Zo groeit de argwaan tegen politici, daalt de verkiezingsopkomst en neemt de natuurlijke autoriteit van traditionele instituties af. Dit vereistnieuwe vormen van inspraak en van democratische besluitvorming.

Van Brazilië tot Oeganda en België wordt geëxperimenteerd met nieuwe vormen om burgers actief en direct te betrekken bij beleid. In Oeganda zet James Mwirima zich in om politici sociale contracten te laten sluiten met groepen burgers waarin zij zich committeren aan maatschappelijke thema’s.

In België organiseerde David van Reybrouck de G1000, de grootste burgertop in Europa. In zijn boek Tegen verkiezingen pleit hij voor een dubbel representatief stelsel van gekozen volksvertegenwoordigers en van door loting aangewezen burgers uit alle geledingen van de samenleving. De huidige volksvertegenwoordigingen zijn eenzijdig samengesteld. De gekozen politici zijn meestal hoogopgeleid. Het populisme richt zich tot lager opgeleide kiezers die in dit stelsel minder goed wordt bediend. Door loting ontstaat een betere afspiegeling van de bevolking.

In Nederland zet Netwerk Democratie zich in voor democratische innovatie, bijvoorbeeld met het project Volgdewet.nl, een online community van burgers die hun kennis en expertise inzetten om het wetgevingsproces te ontsluiten. Het is van belang al tijdens het maakproces van de wet al invloed uit te oefenen. De expertise die via Volgdewet.nl wordt gedeeld stelt gewone burgers in staat als serieuze gesprekspartner op te treden naast de bestaande lobbyclubs.

De Borders to Cross conferentie, die georganiseerd wordt door universiteiten, ministeries en maatschappelijke organisaties, zoals Netwerk Democratie en de G1000, is een internationale uitwisseling van ideeën en experimenten op het gebied van democratie en medezeggenschap. Van 29 tot 31 oktober komen initiatiefnemers van 40 projecten uit heel de wereld bij elkaar.

Democratie is niet vanzelfsprekend, zelfs niet in Nederland. De veranderingen in de samenleving lijken nog niet voor grote maatschappelijke onrust te zorgen. Voor een groot deel van onze bevolking zijn welvaart, politieke vrijheid, een rechtsstaat en democratie nog net zo vanzelfsprekend als het weer. Maar er was grote politieke onrust in IJsland na de val van Icesave. Griekenland is instabiel geworden, en ook in Turkije en Spanje lopen de spanningen hoog op. In tijden van crisis is de democratie kwetsbaar. En dan is innovatie hard nodig.

Josien Pieterse is directeur van Netwerk Democratie (democratische innovatie). Drs. Yvette Jeuken werkt als projectleider voor Netwerk Democratie.

Komende donderdag, 31 oktober is er om 8 uur in Pakhuis de Zwijger een debat over democratische vernieuwing met David van Reybrouck en James Mwirima (www.dezwijger.nl).