Prachtig natuurlijk materiaal, wol. Maar is het ook duurzaam?

Wollen jassen. Dikke wollen truien. Wijde wollen rokken. Klassieke mannenpakken. Het modebeeld van dit najaar doet vermoeden dat het uitstékend gaat met de wolindustrie. Maar wol is uitgesproken nichemateriaal. Slechts 5 procent van de kleren wordt gemaakt van wol. Ter vergelijking: de helft van alle kleren die op de wereld worden verkocht is van katoen. Bij goedkope merken is wol al helemaal zeldzaam: het is bijna niet mogelijk een trui te maken voor minder dan 50 euro, en dat geldt dezer dagen als duur.

Een paar jaar geleden liep de vraag naar wol zo sterk terug, dat de prijzen daalden en schapenboeren wol zelfs weggooiden. Het was Prins Charles die de noodklok luidde. In 2010 werd dankzij hem The campaign for wool in het leven geroepen. In twaalf steden worden nu ‘Wool Weeks’ georganiseerd die wol promoten als fraai en milieuvriendelijk alternatief voor synthetische vezels: „Live naturally, choose wool.” Het lijkt effect te hebben: de prijs van wol heeft zich hersteld en is nu stabiel.

De Nederlandse editie, die vandaag is begonnen, is georganiseerd door The Woolmark Company, een organisatie die gefinancierd wordt door de 28.000 Australische schapenboeren met samen zo’n 70 miljoen schapen. De fijne merinowol waarvan bijna alle gebreide en geweven wollen kleding wordt gemaakt komt daar vandaan. Wol uit Nieuw-Zeeland wordt gebruikt voor tapijten, Britse wol voor dekens en tweed.

The Woolmark Company zit ook achter de International woolmark prize. Die bestond al in de jaren vijftig, toen zowel Karl Lagerfeld als Yves Saint Laurent bij dezelfde editie in de prijzen vielen – de een met een jurk, de ander met een jas – en is onlangs, na tientallen jaren, weer nieuw leven ingeblazen. De Belgische ontwerper Christian Wijnants won dit jaar 100.000 Australische dollar (zo’n 70.000 euro), en mag zijn collectie verkopen in toonaangevende modewinkels als 10 Corso Como in Milaan en Harvey Nichols in Londen. De non-profitorganisatie betaalt ook mee aan advertenties van modemerken als Paul Smith, waar het materiaal dan in wordt vermeld.

Maar The Woolmark Company wil meer dan alleen laten zien dat van wol mooie kleren en designvoorwerpen worden gemaakt. Er bestaan nog altijd misverstanden over het materiaal, zegt Ingrid Oomen van The Woolmark Company. „Vaak wordt geroepen dat wol altijd kriebelt. Dat kriebelen wordt veroorzaakt doordat de vezels onregelmatig zijn. En hoe groffer de wol, hoe harder de uitsteeksels. Bij merino is dat al minder dan bij de meeste andere soorten, maar de laatste tijd worden de merinovezels vaak glad gemaakt, waardoor het probleem helemaal is verholpen. Mensen denken ook dat alles wat gebreid is, van wol is. Ze verwarren de techniek met het materiaal.”

Dat zijn niet de enige imagoproblemen waarmee wol kampt. „Het is een prachtig materiaal”, zegt Stefanie Trompetter van stichting Made-By, die zich inzet voor duurzame mode. „En heel sterk. Een wollen jas kun je tien jaar dragen.” Niettemin heeft Made-By, dat de bekendste grondstoffen voor kleding heeft ingedeeld naar schadelijkheid voor mens en milieu, wol onder de categorie E geschaard – de minst duurzame.

Er is een aantal redenen waarom wol zo slecht scoort. Schapen produceren met hun boeren en winden het broeikasgas methaan. Daarnaast bevat onbehandelde wol lanoline (wolvet), en is het vaak erg vuil. Voor het verwijderen van vuil en lanoline worden chemicaliën gebruikt die zowel slecht zijn voor het milieu als voor de fabrieksarbeiders. Komt bij dat wolteelt relatief veel ruimte kost. Trompetter: „Zou je de gebieden waarop schapen grazen gebruiken voor bijvoorbeeld vlas, dan was de opbrengst groter.”

„Made-by baseert zich op verouderde gegevens”, zegt Ingrid Oomen van Woolmark. „Er de laatste tien jaar veel verbeterd op het gebied van productie. Maar wol is een dierlijk product, en die worden allemaal op een hoop gegooid. Schapen leven van gras, en ze bemesten het landschap. Hoe slecht kan dat nou zijn?”

Made-By is wel heel streng, vindt ook Marita Bartelet van Ecological Textiles, een Limburgs bedrijf dat is gespecialiseerd in duurzame stoffen. Het verkoopt biologische wol – wol van schapen waarvan de vacht niet is ingespoten met bestrijdingsmiddelen, die niet zijn ‘gemulesed’ (het vaak zonder verdoving verwijderen van huid rond de anus, om ervoor te zorgen dat zich daar geen ongedierte nestelt) en die milieuvriendelijk gewassen en eventueel geverfd wordt. „Maar het is niet zwart-wit, er zit een heleboel tussen biologische wol en niet-duurzame.” Het bedrijf heeft bijvoorbeeld ook wol uit het Groene Hart, „niet biologisch, maar wel een lokaal natuurproduct”; studio Jux, een ecovriendelijk Nederlands merk, maakt er winterjassen van.

Maar ook ‘gewone’ wol is niet altijd perse slecht, zegt Bartelet. „Het gebruik van chemicaliën is in Europa tegenwoordig aan stringente regels gebonden.” Wat betreft methaan: volgens Bartelet bestaan er planten die dat kunnen opnemen. „Over de ruimte die wolteelt vereist is ook discussie. In Australië grazen schapen in gebieden die ongeschikt zijn voor landbouw.”

Onderhoud van wol
Wollen kleren, vooral broeken, kunnen snel glimplekken krijgen. Dat is niet perse slijtage, maar komt vaak doordat de vezels plat worden gedrukt. Met een stoomapparaat, of stoom uit een stoomstrijkijzer (niet strijken!) worden die weer losgemaakt.
Wol is van nature vuilafstotend, maar enig onderhoud is wel nodig; motten zijn dol op ‘ongewassen’ wol. Hang wollen kledingstukken na het dragen even buiten en was truien een keer per seizoen in weinig wolwasmiddel (en centrifugeer niet). Leg of hang wollen kledingstukken niet dicht op elkaar in een donkere kast; ook dat trekt motten aan. Bij de drogisterijen en stomerijen is mottenwerend cederhout te koop.

Wolweek in Amsterdam
In stadspaleis De Cromhouthuizen is van 29 oktober tot en met 3 november veelal speciaal voor de gelegenheid gemaakt wollen werk te zien van 35 Nederlandse modeontwerpers, stylisten en productontwerpers als Lucas Ossendrijver (Lanvin), Jan Taminiau, Claudy Jongstra en Scholten & Baijings. In de Oude Kerk tonen tien Nederlandse fotografen van 30 oktober tot en met 3 november hun kijk op wol. En een ‘Tour de wool’ voert langs winkels in Amsterdam die mode of designproducten van wol verkopen. campaignforwool.nl

Eerder, in een kortere versie, gepubliceerd in NRC Next. Foto: Pieter Jan Boterhoek