139 werken van dubieuze herkomst in Nederlandse musea

Kinderen aan het strand van Isaac Israëls is een van de schilderijen met een twijfelachtige herkomst in Nederlandse musea. Foto Museum voor Moderne Kunst Arnhem

Kinderen aan het strand van Isaac Israëls (1864-1934) staat vanaf vandaag op de website musealeverwervingen.nl als een van de 139 kunstwerken uit een Nederlands museum met een dubieuze herkomst. Ze zijn onder dwang verkocht of geroofd in de jaren dat de nationaal-socialisten in Duitsland aan de macht waren.

De vandaag gepubliceerde lijst vormt de uitkomst van een vier jaar durend onderzoek dat de musea zelf hebben verricht met hulp van de commissie “Museale verwervingen vanaf 1933″.

Het werk van Israëls werd in 1946 naar het politiebureau in Amsterdam gebracht. Het zou zijn gevonden in een huis in Velp, waar een Nederlandse SD-man had gewoond. Tevergeefs is vervolgens gezocht naar de rechtmatige eigenaar, waarna het schilderij in 1948 aan het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem is geschonken. In 2006 werd een soortgelijk exemplaar voor 420.000 euro bij Christie’s geveild.

Werken met dubieuze herkomst in tal van Nederlandse musea

Nog kostbaarder dan het schilderij van Israëls zijn twee zout- en pepervaten uit de zeventiende eeuw van Johannes Lutma, uit het Amsterdam Museum en het Rijksmuseum.

Verder staan op de lijst een doek van Hendrik Breitner uit het Kröller-Müller, een portret van Anna Blaeu door Cornelis van der Voort (1622) van het Amsterdam Museum, een Kandinsky uit 1910 en een Lissitzky uit 1919, beide in het Van Abbemuseum, een Matisse uit 1921 uit het Stedelijk en een Madonna met kind uit circa 1500 en een kruisafname (circa 1475) van Hans Memling in Boijmans van Beuningen.

Bijzonder zuur voor het museum Het Prinsenhof is dat Het gezicht op Delft vanaf de noordelijke kant gezien door Jan van Goyen, uit 1654, een dubieuze herkomst blijkt te hebben.

Ook het Dordrechts Museum heeft moeten constateren dat een schilderij dat het elf jaar geleden ter goeder trouw heeft gekocht, Herderin met kind in een landschap van J.G. Cuyp, alsnog een besmet verleden blijkt te hebben.

Minder dan helft betwiste werken gekoppeld aan naam van oorspronkelijke eigenaar

Het is de onderzoekers gelukt 61 objecten te koppelen aan de naam van een eigenaar die het op dubieuze wijze afhandig is gemaakt. Dat betekent niet dat van al die eigenaren ook de huidige erfgenamen bekend zijn. De museumvereniging roept hen op zich te melden.

Over eigendomskwesties zeggen de onderzoekers overigens niets. Als een erfgenaam een claim wil indienen kan dat bij de restitutiecommissie. Die verstrekt bindende adviezen aan de huidige beheerders en eigenaren.

Journalist Kemal Rijken was bij de persbijeenkomst over het onderzoek:

Twitter avatar KemalRijken Kemal Rijken Volgens Siebe Weide van NL Museumvereniging kunnen er buitenlandse Joodse claims komen. De site wordt nog Engelstalig http://t.co/juCiJLu5k6
Twitter avatar KemalRijken Kemal Rijken ‘Het onderzoek was geen verplichting voor de musea, maar wel een morele verplichting’, aldus Weide van NL Museumvereniging #JoodseRoofkunst