‘Berichten aftappen Europa fout, ook bondgenoten verzamelden data’

NSA-directeur Keith Alexander tijdens het verhoor in het Huis van Afgevaardigden. Foto AP/ Susan Walsh

Volgens Keith Alexander, hoofd van geheime dienst NSA, zijn de berichten dat de dienst massaal Europese telefoons aftapte, bezijden de waarheid. Dat zei hij vandaag in een verhoor tegen de inlichtingencommissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, meldt Reuters. Er zijn wel data verzameld, maar ook door NAVO-bondgenoten en niet van burgers. Verder gaf hij geen details.

Daarmee leek Alexander deels de berichtgeving van The Wall Street Journal van vandaag te bevestigen, waarin functionarissen stellen dat het de geheime diensten van de Europese landen (onder andere Frankrijk, Spanje en Italië) zelf waren die de informatie verzamelden.

Alexander verdedigde zijn NSA en zei dat de dienst binnen de grenzen van het wettelijk toegestane handelt. De NSA blijft er volgens hem op gericht om aanvallen op Amerikanen en hun bondgenoten te voorkomen en staat onder streng toezicht:

“Het is veel belangrijker om dit land te verdedigen en de klappen op te vangen dan om het programma op te geven, wat zou leiden tot aanvallen op ons land.”

‘Bondgenoten bespioneren ook VS’

Alexander wordt samen met James Clapper, hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten, verhoord in het Huis. Ook Clapper sloeg vandaag terug na alle geruchten: zo reageerde hij bevestigend op een vraag of hij geloofde dat ook bondgenoten de VS bespioneerden, meldt CNN. Volgens Clapper is het een van de basisprincipes van inlichtingendiensten om dicht bij landen en hun communicatie te komen.

‘VS moet actie ondernemen om vertrouwen terug te winnen’

De VS moeten snel actie ondernemen om het vertrouwen van Europeanen terug te winnen, nu dit ernstig beschaamd is door nieuwe onthullingen over Amerikaanse spionage. “Vrienden en partners bespioneren niet”, zei vicepresident van de Europese Commissie Viviane Reding eerder vandaag in Washington.

Daarmee herhaalde Reding woorden van de Duitser Elmar Brok, voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken bij het Europees Parlement, die dit gisteren al zei. Volgens Brok komt door het steeds groter wordende afluisterschandaal het handelsakkoord tussen de VS en de EU, waar momenteel over wordt overlegd, in gevaar.

Diplomatieke opschudding na nieuwe onthullingen

De afgelopen tijd kwamen er weer een hoop nieuwe onthullingen van de grootte van de spionage door de Amerikaanse dienst NSA naar buiten: zo zouden van ten minste 35 wereldleiders de telefoons zijn afgeluisterd, van sommige nog steeds en zijn er in Frankrijk en Spanje massaal telefoons afgetapt. Speciale aandacht was er voor het veronderstelde aftappen van de telefoon van bondskanselier Merkel, waar Obama al dan niet al van op de hoogte zou zijn geweest. Daardoor is er een diplomatieke rel ontstaan.

Deze nieuwe onthullingen geven reden tot “ernstige bezorgdheid”, zo zei Reding vandaag, en ze “schaden en ontwrichten” de relatie van de Europese Unie met de Verenigde Staten. Volgens Reding straalt spionage geen vertrouwen uit:

“De bescherming van data is een fundamenteel recht en daardoor is er ook niet over te onderhandelen.”

Over een handelsakkoord werd in juli voor het eerst gesproken. Het overleg werd stilgelegd vanwege de shutdown in de Verenigde Staten.

Het zou jammer zijn, zo zei een woordvoerder van de USTR (United States Trade Representative) in een reactie, als de huidige onrust over het afluisteren het handelsoverleg in de weg staat. De zaken staan los van elkaar, zo beargumenteerde de woordvoerder.

Vicepresident van de Europese Commissie Viviane Reding eerder deze maand.

Vicepresident van de Europese Commissie Viviane Reding eerder deze maand. Foto AFP/ Frederick Florin

Rutte zwijgt over maatregelen VS vanwege spionage

Premier Mark Rutte zei vandaag tijdens de algemene beschouwingen in de Eerste Kamer dat hij niet vooruit wil lopen op maatregelen tegen de VS als blijkt dat de NSA ook in Nederland heeft afgeluisterd, schrijft Novum.

Rutte zei dat hij “stap voor stap” op feiten wil reageren en zich niet met “als-dan-situaties” wil bezighouden. De onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en de VS moeten in ieder geval niet stopgezet worden. Hij noemde dat “het onverstandigste wat Nederland zou kunnen doen”. Hij herhaalde verder dat hij positief staat tegenover het Frans-Duitse initiatief om in gesprek te gaan met de VS over de afluisterpraktijken. Het kabinet bekijkt hoe het daaraan kan bijdragen.

Van Raak wil Snowden via Skype spreken

Ook in Nederland werd er vandaag weer over de praktijken van de NSA gepraat. SP-Kamerlid Ronald van Raak drong er vandaag wederom tevergeefs bij minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk op aan om klokkenluider Edward Snowden naar Nederland te halen voor een hoorzitting.

Plasterk zei dat Nederland gebonden is aan een uitleveringsverdrag met de VS en dus de veiligheid van Snowden niet kan garanderen. Van Raak wil op zijn beurt Snowden dan maar via Skype spreken, als het kabinet het verzoek blijft weigeren.

Van Raak vindt het van groot belang dat Snowden naar Nederland komt, zo meldt Novum:

“Ik denk dat hij heel graag wil spreken met parlementariërs.”

Het is volgens het Kamerlid van belang dat de Tweede Kamer zelf onderzoek doet naar het afluisterschandaal. Daarbij is een onderhoud met Snowden belangrijk.

Over Nederland kwam eerder naar buiten dat de NSA in een maand tijd de metadata van 1,8 miljoen telefoontjes onderschepte.

Eigen geheime diensten Frankrijk en Spanje luisterden af

Kort ander NSA-nieuws van vandaag:

- Volgens een functionaris van het Witte Huis zou de Amerikaanse regering overwegen te stoppen met het afluisteren van bevriende wereldleiders. Er is nog geen definitieve beslissing genomen, meldt AP.

- Spanje is een eerste verkennend onderzoek gestart naar de veronderstelde spionage van de NSA in het land, meldt Reuters. Eergisteren kwam naar buiten dat er in een maand tijd meer dan 60 miljoen telefoontjes werden afgeluisterd. Hierop werd al de Amerikaanse ambassadeur ontboden.

- De Franse president François Hollande heeft kritiek geuit op de berichten dat de VS hun bondgenoten afluistert. Dat zei hij vandaag tijdens een ontmoeting met de Slowaakse premier Robert Fico, volgens AP.

- De Griekse geheime dienst heeft in de jaren negentig de Amerikaanse ambassadeurs in Athene en de Turkse hoofdstad Ankara bespioneerd, meldt AP vandaag. Dat zei de voormalige Griekse minister Theodoros Pangalos. Het Duitse blad Der Spiegel publiceerde onlangs een deel van een NSA-presentatie waarin stond dat Athene een van de steden was waar de NSA de beschikking had over spionageapparatuur.

Dit bericht wordt nog aangevuld als er relevante informatie uit het verhoor komt

    • Frank Huiskamp