Elektroshocks in bajes Z-Afrika

Medewerkers van een Brits beveiligingsbedrijf mishandelt gedetineerden in Zuid-Afrika. Ze krijgen elektroshocks en worden in elkaar geslagen.

Videobeelden waaruit de mishandeling van gedetineerden zou blijken. De beelden zijn in het bezit van de Nederlandse onderzoekster Ruth Hopkins.

Eerst trokken ze al zijn kleren uit. Daarna goten ze water over hem heen. Water is een goede geleider voor stroom. Eenmaal op de grond werd hij nog een paar keer flink geschopt. Als afsluiter kreeg hij een gedwongen injectie in zijn billen. Zijn spieren verstijfden.

Dit het relaas van Godfrey Botsane, een voormalige gevangene van de Zuid-Afrikaanse gevangenis Mangaung, dichtbij Bloemfontein. Hij is één van tientallen getuigen die beweren dat gedetineerden in de gevangenis elektrische schokken krijgen, in elkaar worden geslagen en gedwongen worden geïnjecteerd met medicatie tegen psychoses. Twee weken geleden al nam de Zuid-Afrikaanse overheid de controle over de geprivatiseerde instelling over omdat, zoals de overheid zei, het Brits-Deense beveiligingsbedrijf Group 4 Securicor (G4S) de controle was kwijtgeraakt.

De verklaring van Botsane maakt deel uit van een onderzoek van de Nederlandse Ruth Hopkins die in Johannesburg voor het Wits Justice Project werkt, een organisatie van de Universiteit van Witswaterrand die de onrechtmatige behandeling van gevangenen onderzoekt.In Mangaung, één van de twee geprivatiseerde gevangenissen van Zuid-Afrika, zitten de zwaarste criminelen. De gevangenis staat bekend om steekpartijen onder de gedetineerden.

Ninja’s en Zulu’s

Ze tilt een stapel handgeschreven brieven op in haar kantoor in de binnenstad van Johannesburg. „Allemaal gevangenen die vanuit Mangaung naar ons schreven over het misbruik.” Dan klikt ze op haar computer een video aan. „Het gaat niet om het beeld maar je moet luisteren naar wat er op de achtergrond gebeurt. Je hoort duidelijk gegil en een blikkerig, pulserend geluid van de elektrische schokken.”

Volgens Hopkins was het geweld wijdverspreid. Ze sprak niet alleen met tientallen gevangenen maar ook met veertien (ex)-personeelsleden, onder wie verplegers en bewakers. Volgens de verklaringen was het een speciale eenheid van G4S die de gevangenen mishandelde. De eenheid, die in de gevangenis bekend staat onder de naam Ninja’s of Zulu’s, werd door bewakers opgeroepen als ze een situatie niet onder controle konden krijgen. De Ninja’s zouden gevangenen zo zwaar hebben gemarteld dat ze soms buiten bewustzijn raakten.

In een andere video zie je een gedetineerde schreeuwen dat hij geen medicatie wil. De Ninja’s drukken hem op een bed en roepen om een verpleegster. Het onderzoek claimt dat er vijf keer per week gedwongen injecties werden toegediend aan gevangenen die gezien werden als lastig en helemaal geen psychose hadden. Het ging veelal om medicijnen tegen psychoses met sterke bijwerkingen. De man uit de video zegt alleen te hebben geklaagd over het slechte eten.

De multinational G4S ontkent alle aantijgingen en zegt dat het onderzoek gebaseerd is op verklaringen van ontevreden personeel. Ruim driehonderd bewakers zijn recent ontslagen omdat ze staakten voor hoger loon. Daarnaast zou er een aparte medische staf zijn die medicatie toedient waar G4S niets mee te maken heeft.

Een voormalige medewerker van G4S vertelde aan de onderzoekster dat het geweld nodig is om de criminelen de baas te kunnen. „De bewaarders hebben al lang geleden aangegeven dat er te weinig personeel was in de gevangenis en ze de situatie niet aankonden”, zegt Hopkins. „Ook personeel is slachtoffer geworden van het geweld. Het enige waar het bedrijf aan dacht was het drukken van de kosten en het maken van winst.”

Hopkins gelooft dat ze een sterke zaak heeft. De overheid zegt de zaak te onderzoeken, maar Hopkins is bang dat de overheid en G4S de schuld op elkaar gaan afschuiven. Volgens haar wist de Zuid-Afrikaanse overheid al veel langer dat G4S ongeoorloofde maatregelen gebruikte om de gedetineerden in het gareel te houden.

De onthullingen hebben in Zuid-Afrika voor gemengde reacties gezorgd. Geweld in gevangenissen is aan de orde van de dag in Zuid-Afrika. Een deel van de Zuid-Afrikanen vindt dat de gevangenen slechts krijgen wat ze verdienen. Verschillende cipiers zijn de afgelopen tijd gestoken door gevangenen en een vrouwelijk bewaarder werd deze maand veertien uur lang gegijzeld.

    • Elles van Gelder