Column

Duizend milligram morfine

Het sterfbed van mijn vader had ik me ook anders voorgesteld, we hadden het immers zien aankomen. Maar toen het plotseling zover was: chaos. De dood dringt graag voor, als een gelijkhebber die er plezier in schept jou je plaats te wijzen.

Het bed stond in de woonkamer toen ik arriveerde en de huisarts bereidde in de keuken „een cocktail”: iets om hem te laten slapen, liet ik me uitleggen en „wat morfine” tegen de pijn. We hebben het over 1991. Euthanasie was nog niet legaal. Alleen in de ziekenhuisserie Medisch Centrum West deden ze maar wat.

Ik weet nog altijd niet precies waar die cocktail te plaatsen in het grijze gebied tussen geoorloofde pijnbestrijding tot de dood erop volgt, ofwel de palliatieve sedatie, en euthanasie. Hij gleed al zelfstandig richting schimmenrijk.

Een zomeravond was het. Toen de huisarts met de cocktail binnenkwam, werd de hond wakker. Keffend en grommend begon het nerveuze mormel op de halfdode heen en weer te springen. Paniek, kabaal, grijpende handen en een omvallende schemerlamp. Sterven is chaos, maar alleen voor de achterblijvers. De huisarts hielp mijn vader in dat tumult alleen maar dóór te zeilen. Kalm als een baken, precies goed.

Ach, iedereen kent wel zo’n verhaal. Je kunt je daarom aanvankelijk alles voorstellen bij de situatie waarin huisarts Nico Tromp uit Tuitjenhorn leek beland. Maar nu heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg laten weten dat Tromp, voordat hij op non-actief werd gesteld en zelfmoord pleegde, toch wel een buitensporige hoeveelheid morfine in het been van zijn terminale patiënt spoot. Duizend milligram.

Wat dat uitmaakt? Verpleeghuisarts en filosoof Bert Keizer noemde duizend milligram in het radioprogramma Spijkers met Koppen „bizar” veel en zei het zo: „Dat zegt dat dit wat je noemt een solohuisarts is. Iemand die zich niet schaart in de rijen van hoe je zoiets moet doen.”

Solo-optredens zijn catastrofaal voor een ruimhartige euthanasiewet. Of het nu gaat om een overvolle spuit morfine, of om hulp bij zelfdoding waar dat nog bij de wet verboden is: dat we hier om euthanasie kunnen vragen, danken we nu juist aan de afspraak dat iedereen zich zo goed mogelijk aan de regels houdt.

En het schemergebied daartussen dan? Veel artsen zijn al genereus met morfine. In 2007 publiceerde Archives of Internal Medicine een onderzoek dat aantoonde dat vier op de tien geënquêteerde Nederlandse artsen zich niet altijd aan de richtlijnen houdt voor pijnbestrijding tot de dood erop volgt, de palliatieve sedatie.

Maar hoeveel artsen zoals Nico Tromp zouden daarbij zitten? Hoeveel artsen die een verontrustend telefoontje misten dankzij een fout op hun eigen praktijk? Die pas zes uur later aankwamen? Bij een patiënt die zijn euthanasieverklaring had ingetrokken, omdat hij alleen een slaapmiddel wilde?

Dat is de onrustbarende vraag die zou opdoemen als je geen punt zou maken van duizend milligram. Dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg dat wél doet, stelt daarom juist gerust. Veel artsen gebruiken soms wat meer morfine uit barmhartigheid. Laat ze dat blijven doen, kalm en zorgvuldig, tot het genoeg is. Dat is verantwoord. Meer niet.