Strafrechtspleging is een treurige gatenkaas, al jaren

De Rechtsstaat’ is niet helemaal de goeie plek om over bezuinigen op de publieke omroep te beginnen. Maar ik was toch gefascineerd door de manier waarop actie, opinie en berichtgeving deze week door elkaar liepen. Als media over hun eigen portemonnee gaan praten, verdwaal je meteen in allerlei parochies van eigenbelang. De stamtafels op tv

De Rechtsstaat’ is niet helemaal de goeie plek om over bezuinigen op de publieke omroep te beginnen. Maar ik was toch gefascineerd door de manier waarop actie, opinie en berichtgeving deze week door elkaar liepen. Als media over hun eigen portemonnee gaan praten, verdwaal je meteen in allerlei parochies van eigenbelang. De stamtafels op tv waren er druk mee. Eindelijk iets waar media echt verstand van hebben! Namelijk zichzelf.

De publieke omroep moet op een totaal van 858 miljoen best veel inleveren: 300 miljoen. Dat werd aanvankelijk afgewenteld op de Wereldomroep en een paar orkesten. Maar nu gaat de kijker het ook merken. Dat is geen onbelangrijke kwestie. Maar de vraag of de overheid in crisistijd ook beroepssport en amusement moet financieren, is niet zo moeilijk. Liever niet, toch? Er zijn wel andere overheidssectoren die even fors worden gekort en maatschappelijk heel wat relevanter zijn.

De AIVD is een kwart van het budget kwijt. Niemand heeft het erover. Geen spotjes gezien als ‘Onze inlichtingennetwerken bezuinig je niet weg’. En het Openbaar Ministerie, met de politie verantwoordelijk voor de veiligheid: ook een kwart minder. Dat zijn dus kerntaken van de overheid; zelfs in een geheel uitgeklede nachtwakersstaat staat veiligheid nog voorop.

Van het OM of de AIVD zelf hoor je niets. Alleen de beroepsvereniging van officieren en rechters trekt aan de bel. Vorige week zat ik ergens in een grensregio mee te luisteren bij een middag van rechters, officieren en secretarissen. Er waren daar net twee parketten en twee rechtbanken gefuseerd. Ze praatten vrijuit over werkdruk, onafhankelijkheid en hoe ze hun dossiers en zittingen rond moeten zien te breien. Tenslotte mocht ieder groepje één probleem noemen als meest dringend. Eén groep meldde het ‘hele werkproces strafrecht’ aan. Niets klopte daar meer. Dossiers te laat of incompleet, zittingen aangehouden of uitgesteld met als gevolg verspilling en cascade effecten elders.

Ik hoorde een officier zijn organisatie omschrijven als ‘kampioen pleisters plakken’. De gevolgen op de zitting waren ‘genant’.

Het is vaker gesignaleerd – het strafproces is aan het vastlopen. De jongste bezuinigingen zullen het ‘primaire proces’ verder aantasten, zo is vastgesteld. „Bij ons draait de sectie strafrecht op loyaliteit”, vatte een rechter samen. Elkaars ellende opvangen, snel repareren, tactisch wegmoffelen en regelmatig een weekendje doorhalen. De beroepsvereniging van rechters voorspelt op basis van een enquête al een toename van ‘onveilige veroordelingen’: meer dwalingen dus.

Dat vind ik dus belangrijker dan de vraag of Boer zoekt Vrouw op tv publiek gefinancierd moet blijven. De omroep is mede afhankelijk van reclame en heeft programma’s met een massaal bereik hard nodig. Dat is een mechanisme dat veranderd kan worden. Voor mij is het vooral het verkeerde onderwerp. Kennelijk moet het Openbaar Ministerie zijn activiteiten de komende jaren met een kwart inkrimpen. Dat leidt tot heel andere keuzes en dilemma’s. In ieder geval tot een herijking van het OM. Doen ze daar het goede, en doen ze dat goed genoeg.

Die laatste vraag is al beantwoord. De hele strafrechtketen is toe aan een grondige reorganisatie, die ook al gaande is. Een Rekenkamerrapport vorig jaar brak de zaak open. Maar tien procent van alles wat de burger de politie komt vertellen leidt tot iets. Het oplossingspercentage is 3 procent! Politie, parket en rechtbank werken slecht samen. Ieders automatisering beperkt zich tot het eigen werkproces en houdt vrijwel bij de eigen voordeur op. De Rekenkamer stelde vast dat 14 procent van alle boetes niet wordt geïnd en 16 procent van de vrijheidsstraffen niet uitgevoerd. De strafrechtpleging is een treurige gatenkaas, al jaren. Je druk maken over de publieke omroep en Boer zoekt vrouw is een absolute luxe.

Opstelten en Teeven doen hier overigens precies de goede dingen. Digitaliseren, vereenvoudigen, inkorten – alle procedures en organisaties worden aangepakt. Dat mag ook wel: ik schat de achterstand op tenminste een jaar of tien. Vermoedelijk duurt het net zo lang voordat er resultaten zichtbaar zijn. En wat IT-debacles.

 

Dat roept automatisch de vraag op wat het OM in de tussentijd kan schrappen, delegeren of uitbesteden. Is er een equivalent van de casus Boer Zoekt Vrouw in de strafrechtspleging? Welke ongerijmdheden en taboes kunnen opgeruimd worden? Mij lijkt het bijvoorbeeld nuttig als het OM acuut ophoudt met misdrijven te vervolgen die louter voortkomen uit luiheid om ze te voorkomen. Simpel voorbeeld: wie wel eens in de VS heeft getankt, weet dat je daar vooruit betaalt, met je creditcard. Geen benzinedieven dus, noch achtervolgingen om die reden. Radicale preventie, het kan echt. Alle fietsen chippen, bijvoorbeeld. Weg met het cashgeld uit kassalades, alleen nog pinnen. Teveel plofkraken wijst ook op teveel pinautomaten die te makkelijk op te blazen zijn. Stop het afwentelen van veiligheidskosten op de overheid.

En natuurlijk: jezelf geen onmogelijke opdrachten geven. Het kabinet wil wiet met een hoger THC percentage dan 15 procent verbieden. Begrijpelijk, alleen dat gehalte is niet betrouwbaar vast te stellen: voor de verkoper noch voor justitie. Niet aan beginnen dus. Dat softdrugsbeleid is sowieso een steen in de maag van het OM. Als het geld dat aan de bestrijding daarvan wordt besteed toch eens beschikbaar mocht komen…

In Delikt & Delinkwent van september onthult hoogleraar Marc Groenhuijsen dat al in 1989 de politietop binnenskamers ‘vrijwel eensgezind’ vond dat het OM de strijd tegen soft drugs moest staken. Wietteelt reguleren, dat is ‘m dus, de Boer zoekt Vrouw in het strafrecht.

Reageren? Volledige naamsvermelding verplicht