Sluipend doorbreekt de yuan de hegemonie van de dollar

In China groeit de roep om minder afhankelijk te worden van de dollar. De Chinese centrale bank sluit het ene na het andere akkoord om haar munt, de yuan, op te stoten in het internationale kapitaalverkeer.

Als eind januari de draken door de straten dansen in Shanghai, Singapore en Ja-karta om Chinees nieuwjaar te vieren, zullen Aziatische zakenmannen en politici elkaar net iets uitdrukkelijker geluk toewensen. Een week later, op 7 februari, ligt het lot van een substantieel deel van hun vermogen in handen van onvoorspelbare Amerikaanse politici als Ted Cruz, John Boehner en Barack Obama.

Dan dreigt, net als eerder deze maand, opnieuw een financieel Armageddon als de Washingtonse movers and shakers niet tot een vergelijk komen over de verhoging van het schuldenplafond. Want al gaat het Azië economisch voorspoedig, opnieuw dreigt waardevermindering van de duizenden miljarden dollars aan Amerikaanse staatsobligaties, veilig opgeslagen in de kelders en op de harde schijven van computers van Aziatische centrale banken.

De irritatie in Azië groeit over het roekeloze Amerikaans gedrag. Het sentiment is niet nieuw. In maart 2009, midden in de Grote Recessie, haalde gouverneur Zhou Xiaochuan van de Chinese centrale bank, de Volksbank, uit in een essay. „Deze crisis vraagt om creatieve hervormingen van het huidige internationale monetaire systeem, richting een internationale reservemunt met een stabiele waarde. Dit is nodig om het doel – mondiale economische en financiële stabiliteit – zeker te stellen”, schreef Zhou. Nergens wordt de dollar bij naam genoemd, maar zijn boodschap is duidelijk: China is het Amerikaanse gedonder beu en wil af van de totale afhankelijkheid van de dollar.

Tijdens de Amerikaanse begrotingsimpasse begin deze maand mochten de Chinese commentatoren in de staatsmedia zich dan ook uitleven in kritiek op de VS, „die in toenemende mate onregeerbaar aan het worden zijn en daardoor een gevaar voor de wereld zijn”. De adviezen waarmee persbureau Xinhua, de officiële stem van communistisch China, kapitalistisch Amerika diende, gingen de wereld over. Amerika „moet de tering naar de nering zetten”. Er dient, zo vervolgde de commentator van Xinhua, mogelijk een van de topleiders in Beijing, „fors gesneden worden in de militaire uitgaven” en in de „opgeblazen sociale regelingen”.

De bezorgde Chinese commentaren, die inhoudelijk weinig verschillen van de toespraken van Tea Party-adepten als Ted Cruz, zijn verklaarbaar. De grootste Chinese achilleshiel blijft de 1.280 miljard dollar aan Amerikaanse staatsleningen die het land in bezit heeft als buitenlandse reserves. De roep om minder dollars aan te houden en een groter deel van de reserves anders te beleggen is groot, maar de mogelijkheden zijn beperkt.

Chinese deviezen

„De harde werkelijkheid is dat er geen alternatief is. Waar zouden wij onze deviezen dan in willen steken? In de euro? In buitenlandse banken? In Europees onroerend goed? In Russische mineralen? Moeten we misschien heel Australië opkopen?”, lacht de jonge econoom Dong Yuping van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen. Zelfs in het geval dat er genoeg veilige alternatieven beschikbaar zijn, kan China de deviezen moeilijk slijten. De koers van de dollar kan duiken als er op zo’n schaal wordt verkocht. En daarmee heeft China alleen maar zichzelf.

China en de VS houden elkaar wellicht in een wurggreep waar geen van beide uit kan komen zonder pijn te lijden. Het essay van centrale bankier Zhou uit 2009 wordt door economen in Azië gezien als een keerpunt in het Chinese monetaire beleid. „Sinds het schrijven van Zhou zet China stappen om minder afhankelijk te worden van de dollar”, zegt Pradumna Bickram Rana, monetair econoom en verbonden aan de S. Rajaratnam School of International Studies in Singapore. Rana: „Het gaat niet heel hard, maar als beschaving bestaat China al vijfduizend jaar. Staar je niet blind op het tempo, let eerder op de vastberadenheid. Dat is veel belangrijker.”

Economisch zijn er legio argumenten waarom de hegemonie van de Amerikaanse dollar doorbroken dient te worden, schrijft econoom Barry Eichengreen, verbonden aan de Amerikaanse Berkeley-universiteit in zijn boek ‘Exorbitant Privilege’ (2011). Na de Tweede Wereldoorlog was het logisch dat internationale financiële transacties in dollars verliepen, schrijft hij. Nu is dat anders. „Zowel China als Duitsland exporteert meer dan de VS. De VS zijn goed voor minder dan 20 procent van alle buitenlandse investeringen, tussen 1945 en 1985 was dat 85 procent.”

Waar de economische macht van de VS afneemt, wordt China belangrijker. China is ’s werelds grootste handelsnatie. Er zijn inmiddels 124 landen die China als belangrijkste handelspartner hebben, vergeleken met 76 landen die het leeuwendeel van hun handel met Amerika drijven. En China is ’s werelds grootste importeur van olie. Maar het gebruik van de yuan buiten China blijft zeer beperkt, omdat de Chinese regering niet bereid was de waarde van de yuan te laten bepalen op de geldmarkten. Juist het kunstmatig goedkoop houden van de yuan was de afgelopen jaren van extreem belang om Chinese exportproducten in het buitenland aantrekkelijk te maken. Maar China is wel bereid de komende jaren experimenten te doen die leiden tot gedeeltelijke liberalisering van zijn munt.

Wie verder kijkt dan de bombastische teksten van persbureau Xinhua ziet dat China de afgelopen tijd ook handelde. Een van de manieren om de wereldwijde dominantie van de dollar te doorbreken, is ervoor te zorgen dat de yuan een grotere rol speelt in het internationale betalingsverkeer. En daar is China volop mee bezig.

Yuan in Londen en Singapore

Na afloop van zijn bezoek aan China vorige week zei de Britse minister van Financiën George Osborne, dat „gedurende mijn leven de Chinese yuan in Groot-Brittannië bijna net zo bekend zal worden als de Amerikaanse dollar nu is”.

Beide landen hadden net afgesproken dat Britse beleggers direct Chinese aandelen, waarvan de waarde in yuan wordt gerekend, kunnen kopen. Jaarlijks mogen Britse handelaren 80 miljard yuan, 9,5 miljard euro, investeren. Tegelijkertijd mogen Chinese banken zich vestigen in Londen.

Afgelopen week sloten de Chinezen een soortgelijke overeenkomst met Singapore. Singaporese handelaren mogen eveneens jaarlijks voor 50 miljard yuan Chinese aandelen kopen.

De akkoorden zijn een bescheiden, maar nuttige stap vooruit, zegt Tim Condon, hoofd van de economische onderzoeksafdeling van ING in Singapore. „Het is een voorzichtige manier om de yuan in het buitenland een belangrijkere rol te laten spelen”, zegt Condon. De reden daarvan is dat China in toenemende mate wil dat bedrijven hun handel met China in yuan afrekenen. Maar een zakenman in, bijvoorbeeld, Londen of Singapore moet vervolgens wel iets kunnen doen met die yuans. Als hij ze niet in grote hoeveelheden kan wisselen, investeren of beleggen, zal hij verlangen dat de handel plaatsvindt in een munt waarmee hij wel overal terecht kan, zoals de dollar. De akkoorden met Londen en Singapore moeten het aantrekkelijker maken om handel in yuan af te rekenen.

Dat de twee steden naast Hongkong internationale centra voor handel in yuan moeten worden is geen toeval. Voor valutahandel is Londen het belangrijkste kruispunt van de wereld, 41 procent van alle transacties verloopt via de banken in the City, blijkt uit cijfers van de Bank voor Internationale Betalingen. Singapore is de belangrijkste financiële hub voor Zuidoost-Azië, een regio die net als China snel groeit, waar steeds meer geld zit en die zich in toenemende mate verwaarloosd voelt door de Verenigde Staten. Barack Obama had eerder deze maand net aangekondigd zijn bezoek aan het gebied eerder deze maand af te zeggen of de Chinese president Xi Jinping maakte bekend zijn reis juist uit te breiden. Terwijl Obama in Washington de crisis over het schuldenplafond trachtte te bezweren, sprak Xi in Jakarta als eerste buitenlandse leider het Indonesische parlement toe.

Niet alleen Xi maar ook hoogwaardigheidsbekleders van de Chinese Volksbank reizen de wereld over om hun munt en hun land aan de man te brengen. De afgelopen drie jaar sloot de Chinese centrale bank voor miljarden yuan 23 akkoorden met andere centrale banken wereldwijd om te garanderen dat yuans rechtstreeks gewisseld kunnen worden in bijvoorbeeld Indonesische roepia’s, Australische dollars, Braziliaanse reals, Zuid-Koreaanse wons en Britse ponden.

Veel potentie

Tussen Beijing en Frankfurt is er uitgebreid contact geweest. Twee weken geleden maakten de Chinese Volksbank en de Europese Centrale Bank bekend dat het de komende drie jaar altijd mogelijk is om direct yuan in euro te ruilen en omgekeerd, met een maximum van 350 miljard yuan of 45 miljard euro. Econoom Condon van ING zegt vanuit Singapore: „Hier zit veel potentie in. De akkoorden dienen handelsdoeleinden. Het economisch verkeer tussen Europa en China is substantieel. En binnen Azië zie je dat dit soort afspraken eveneens populairder wordt. Het bewijst dat Azië steeds meer een economisch geïntegreerde regio wordt. De yuan kan binnen Azië een belangrijke munteenheid zijn om mee te handelen. Maar de echte betekenis is dat dit een eerste stap van China is in het opengooien van zijn kapitaalmarkt. Als China opeens toestaat dat buitenlandse centrale banken yuans mogen aanhouden, moeten ze ook toegang geven tot de obligatiemarkt. Want waar haal je anders yuans vandaan?”

Dat de yuan de komende jaren internationaal belangrijker wordt, lijkt duidelijk. Maar lang niet iedereen is ervan overtuigd dat China uiteindelijk echt wil dat de eigen munt de dollar overvleugelt. „China zal binnen afzienbare tijd de grootste economie ter wereld hebben. Maar als het gaat om gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking en andere cruciale indicatoren blijft het land ver achter. Supermachtstatus is nog ver weg”, zegt econoom Rana.

Volgens Arthur Kroeber, China-expert verbonden aan de Amerikaanse denktanks Dragonomics en Brookings Institution heeft China juist profijt van de Amerikaanse dominantie. „Hoe hard China ook klaagt over de Amerikaanse hegemonie, het scheelt toch dat de VS voor veilige aan- en afvoerlijnen van olie en exportproducten zorgen en pogen het Midden-Oosten te stabiliseren. Uiteindelijk groeit China onder de veilige vleugels van de VS.”

    • Melle Garschagen
    • Oscar Garschagen