Onomstreden folklore bestaat bijna niet meer

Zelfs het Fruitcorso in Tiel kreeg te maken met ophef

Ophef over feestelijke evenementen (van boven naar beneden): Zwarte Piet; Fruitcorso in Tiel; Carnaval van Aalst Foto’s ANP en EPA

Onschuldiger dan het Fruitcorso van Tiel kan een volksgebruik haast niet zijn. Het gaat om wagens met figuren en voorstellingen opgetrokken uit fruit en groente. Dorpen uit de omgeving dingen mee naar de grote prijs en de lof van de jury. Drumpt had afgelopen september een wagen met kwallen, Buren had de Hoop verbeeld en de corsoclub uit Tiel won met reusachtige lelies waar exotische kikkers op zaten.

En toch is er ook over het Tielse Fruitcorso – in 1961 begonnen als Oogst- en Fruitfeest – geklaagd toen het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed het op de nationale lijst voor immaterieel erfgoed wilde plaatsen. De klagers schreven dat het zonde van al dat fruit was. „Eten weggooien, dat vonden ze niet meer van deze tijd”, zegt directeur Ineke Strouken van het centrum.

Strouken is deze week gemangeld tussen voor- en tegenstanders van de traditionele Zwarte Piet. „Het is dit jaar erger dan anders”, zegt ze. Maar de discussie rond Zwarte Piet speelt al jaren. Daarom heeft Nederlands belangrijkste volkstraditie – volgens een lijst van het centrum staat Pakjesavond op nummer één, gevolgd door de kerstboom en de vrijmarkt op Koninginnedag – ook nog geen plaats gekregen op de nationale lijst voor immaterieel erfgoed.

Strouken kan zich troosten met het feit dat erfgoed elders in de wereld vaak niet minder omstreden is. Vogelbeschermers in België maakten bezwaar tegen opneming van de West-Vlaamse traditie van het vinkenzetten, waarbij vinkenhouders turven hoeveel liedjes hun vogel in een uur fluit. Volgens Marc Jacobs van het Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed misbruiken lobbygroepen de UNESCO-lijst „om hun eigen punten op de agenda te zetten”.

Begin dit jaar kwam het Carnaval van Aalst onder vuur, nota bene van directeur-generaal Irina Bokova van de UNESCO zelf. Na uitlatingen van de Vlaams-nationalistische politicus Bart de Wever over Franstaligen, had een plaatselijke carnavalsvereniging een beetje wild geassocieerd en kwam tot een carnavalswagen die eruit zag als een treinwagon waarmee in de Tweede Wereldoorlog Joden werden gedeporteerd. Er reden mannen in SS-uniform mee, die blikken ‘Zyklon-B’ droegen en op de wagon stond gekalkt dat ze op weg waren naar ‘Oiljstwitch’.

UNESCO-baas Bokova was „geschokt door deze ontoelaatbare daad”, een belediging voor de herinnering van zes miljoen gestorven Joden en daarmee indruisend tegen een andere missie van de VN-organisatie, die ijvert voor tolerantie. Volgens Jacobs had „een Joodse lobbygroep in New York” foto’s van een Franstalige website onder ogen gekregen en die naar de UNESCO gezonden. Toen was er geen houden meer aan. „Een redelijk debat bleek niet meer mogelijk, of zeer moeilijk. Onderwerpen als de Holocaust en, in Nederland nu, de slavernij liggen zo gevoelig dat je meteen in het defensief wordt gedrongen.”

Hoewel in februari maatregelen waren aangekondigd, staat het carnaval van Aalst nog altijd op de zogeheten representatieve lijst van de UNESCO. „Er is sinds de oprichting in 2003 nog nooit een element van de lijst afgehaald”, zegt Lucia Iglesias van de UNESCO. Zij zegt dat in haar eigen land Spanje regelmatig protesten zijn geweest tegen de mogelijke voordracht van traditionele feesten. In plaatsen rond Valencia worden elk jaar festivals georganiseerd die moros heten, of cristianos y moros. In die feesten worden al sinds de Middeleeuwen de verovering van Spanje door de Moren en de daaropvolgende Reconquista uitgebeeld, inclusief als Moor verklede Spanjaarden. „Ondenkbaar dat die in politiek-correcte tijden worden voorgedragen”, zegt Iglesias.

De eerste week van december vergadert de internationale commissie van de UNESCO in Bakoe over nieuwe voorstellen. Een aanvraag duurt twee jaar. In die tijd worden ze voorstellen onderzocht door onafhankelijke adviseurs. Zolang Sinterklaas nog niet eens op de nationale lijst staat, is er geen sprake van opname op de UNESCO-lijst. Nederland heeft pas vorig jaar de conventie getekend. Dat maakt de weg vrij voor Nederlands erfgoed.

Ook voor Tiel? Ja, want het Fruitcorso heeft dit jaar toch de nationale lijst voor immaterieel erfgoed gehaald. Volgens Ineke Strouken heeft iemand een oplossing bedacht om het fruit van de pronkwagens alsnog geschikt te maken voor consumptie.

    • Bas Blokker