Leger Egypte wil recht op demonstreren inperken

Vergaande wetsvoorstellen stuiten op verzet van de bevolking

Soldaten op een legervoertuig tijdens een patrouille in Kairo op 19 juli bij een demonstratie voor de afgezette president Morsi Foto Reuters

Het afzetten van president Morsi op 3 juli was geen coup, zegt de Egyptische interim-regering tegen iedereen die het wil horen. Het leger heeft alleen geluisterd naar de ‘33 miljoen’ Egyptenaren die op 30 juni de straat op waren gegaan om te demonstreren tegen Morsi’s bewind.

Als het van diezelfde interim-regering afhangt, vallen dergelijke betogingen in de toekomst echter buiten de wet. Een wetsvoorstel van die strekking wacht enkel nog op de handtekening van interim-president Adly Mansour.

Het wetsvoorstel maakt spontaan betogen voortaan onmogelijk: organisatoren zullen een week van tevoren toestemming moeten vragen aan het ministerie van Binnenlandse Zaken. Betogingen die ‘de openbare orde verstoren’ of ‘tegen de belangen van de burgers ingaan’ zijn sowieso verboden.

Kortom, het regime zou de handen vrij hebben om welk protest dan ook in de kiem te smoren. Vermoedelijk rekent men erop dat een meerderheid van de Egyptenaren nu vooral rust en stabiliteit wil na bijna drie jaar onophoudelijke onrust.

Maar de interim-regering heeft mogelijk het belang onderschat dat de Egyptenaar hecht aan zijn recht op betogen. Op het wetsvoorstel is felle kritiek gekomen, en niet alleen van de gebruikelijke activisten. Bijna alle partijen die zich achter het nieuwe bewind hadden geschaard, verzetten zich ertegen. De regering is geschrokken van de reacties en heeft nieuwe discussies in het vooruitzicht gesteld.

Behalve de betogingswet ligt er ook een nieuw anti-terrorismewetsvoorstel op tafel. Dat bepaalt dat alles wat de ‘nationale eenheid’ schaadt voortaan als terrorisme wordt beschouwd. Net zoals de betogingswet is dit een instrument dat makkelijk kan gebruikt worden om politieke oppositie uit te schakelen.

Dat de regering zo’n haast heeft met nieuwe wetten houdt mogelijk verband met het aflopen van de noodtoestand half november. Die werd afgekondigd na de gewelddadige ontruiming van de zitacties van aanhangers van president Morsi op 14 augustus. De noodtoestand werd in september met twee maanden verlengd.

Wettelijk gezien kan alleen een verkozen parlement de noodtoestand nog een keer verlengen, en nieuwe verkiezingen komen er pas ten vroegste volgende lente. Nu al oppert de regering dat de avondklok – deze week verlaat tot één uur ’s nachts maar op vrijdag al vanaf zeven uur ’s avonds – ook zonder de noodtoestand gehandhaafd kan worden. Juridische experts spreken dat tegen.

Het verzet tegen het overijverig wetgeven suggereert dat er een eerste barst is gekomen in het schijnbaar monolithische blok dat de coup tegen president Morsi steunde. Maar tegelijkertijd blijft de populaire steun voor legerleider Al-Sisi geweldig groot. De ‘Sisimania’ tiert nog steeds welig. Handige ondernemers verkopen pralines en juwelen met de afbeelding van de generaal. In de regeringskrant Al-Ahram verscheen deze week nog een regelrechte liefdesverklaring aan Al-Sisi.

Alles lijkt in gereedheid gebracht voor Al-Sisi’s deelname aan de volgende presidentsverkiezingen. Zelf heeft de generaal altijd gezegd dat hij die ambitie niet koestert. Dat paste in het officiële verhaal dat het almachtige leger deze keer geen politieke rol voor zichzelf wil in het nieuwe Egypte.

Maar ondertussen is een nieuwe beweging opgestaan die zegt vijftien miljoen handtekeningen te hebben verzameld om Al-Sisi ervan te overtuigen toch een gooi te doen naar het presidentschap. Op een bijeenkomst van Al-Sisi’s fanclub zei Saad Eddin Ibrahim deze week dat „80 miljoen Egyptenaren Al-Sisi als president willen”.

Eddin Ibrahim is een bekend mensenrechtenactivist die in de gevangenis zat onder Mubarak. Volgens hem heeft Al-Sisi „Egypte gered van de duisternis” door de Moslimbroederschap uit het zadel te lichten. Als Al-Sisi straks met tegenzin toch gehoor geeft aan de roep van het volk zal dat niemand meer verbazen.

    • Gert Van Langendonck