Een nest van flesjes en puin

Hoe groeien zwanenkuikens op? Han Hogeland volgde twee families: in de stad en in de polder.

Een zwaan nestelt in de bouwput voor het Amsterdamse Centraal Station. Foto Han Hogeland

Maakt het uit waar je wieg staat? Als je een zwaan bent?

Vorig jaar hield Han Hogeland twee zwanenfamilies in de gaten. Samen met zijn collega John Treffer had hij camera’s bij hun nesten gezet.

Eén nest lag aan een sloot in de polders bij Edam. Het gras was er sappig, het riet ritselde en de sloten zaten vol kroos.

Het andere nest was een berg rotzooi – plastic flesjes, bekertjes, patatbakjes en stukken puin – midden in de natte bouwput voor het Centraal Station in Amsterdam. Het water was er modderig, treinen knarsten op de rails en ’s nachts werd het nooit donker.

Toch piepten vroeg in de zomer in beide nesten kuikens onder hun moeders vleugels uit. Grijze donsballetjes met floepvleugels. Vijf bij Edam. Vier in Amsterdam.

Hun vaders bewaakten de nesten dag en nacht. Edamse koeien werden met woest geblaas terug de wei in gejaagd. Opdringerige Amsterdamse eenden werden bij hun nek gepakt en door elkaar gerammeld.

De zwanenmoeders waren intussen een gids op het water, en een bootje tegelijk. Kuikens die moe waren, of bang, kropen op hun moeders rug en dobberden een stukje mee.

Toch loerde overal gevaar. Toen een zwak zwaantje bleef steken in de modder langs een poldersloot, kon niemand het nog helpen. En het zwaantje dat te onhandig was om over glibberige flesjes en roestig ijzer naar het water af te dalen, bleef eenzaam achter tussen het puin.

Is het dus slechter in die smerige stad? Waar ratten door het nest lopen wanneer de familie uit zwemmen is? Maar ja: mensen gooien er wél brood en ander lekkers.

Of is het slechter in de polder? Waar de wind snijdend koud kan blazen, en hongerige vijanden loeren? Maar: het is er wél rustig en schoon.

Aan het einde van de zomer vlogen vijf zwanen over de polder – twee grote en drie kleine. En voor de Nicolaaskerk in Amsterdam gleden vier zwanen statig door het water – twee grote en twee kleine.

Wat vindt Han? Je aanpassen aan nieuwe omstandigheden, dat is ook natuur, zegt hij. En wat vind jij?

Margriet van der Heijden

Twee 3D-films over de beide families zijn op kleine schaal vertoond en gaan nu de wereld rondreizen.

    • Margriet van der Heijden