Turkije rukt zich los van broodheer VS

Eerst was er onenigheid over Syrië en Egypte. En nu klopt Turkije aan bij China voor een eigen luchtafweer.

De Amerikaanse president Obama Foto EPA

Het boterde al niet tussen Turkije en de Verenigde Staten. Eerst was er die stilzwijgende goedkeuring in Washington voor het afzetten van Mohamed Morsi en zijn moslimbroeders in Egypte. De Turkse premier Erdogan zag dat als het Amerikaanse verraad aan de democratie die ze elders predikten, maar die kennelijk niet gold voor gekozen conservatieve moslims zoals hij.

Toen kwam de big talk over Syrië afgelopen september. President Bashar Al-Assad had Obama’s rode lijn overtreden nadat er sterke aanwijzingen waren dat hij chemische wapens tegen burgers had ingezet. De Turken hoopten vurig dat hiermee het punt bereikt was waarop de Amerikanen af zouden rekenen met Assad en de burgeroorlog die meer dan een half miljoen Syriërs naar Turkije dreef. Maar toen bleek dat de Amerikanen zelfs niet bereid waren tot een waarschuwingsschot, knapte er iets in Ankara.

„De Amerikanen lieten de Turken in de kou staan”, zegt Kadri Gürsel, buitenlandcommentator voor de Turkse krant Milliyet. De reactie liet niet lang op zich wachten. De Turkse regering liet deze week weten bij de Chinezen te hebben aangeklopt voor de ontwikkeling van een eigen systeem voor luchtafweerraketten. De Turken verkiezen daarmee een Chinees bedrijf boven een Amerikaanse of Europese. De Chinezen zijn ruim een miljard dollar goedkoper dan de concurrenten en zijn bereid de kennis te delen met de Turken. Als de deal doorgaat zouden de Turken een wens in vervulling zien gaan voor de bouw van zijn eigen onafhankelijke luchtafweer.

Die beslissing gaat veel verder dan een betere deal op de internationale wapenbazaar. Turkije rukt zich in woord en daad los van zijn broodheren binnen de NAVO. Dit is „een duidelijk bewijs van frustratie met de Amerikanen”, meent Serhat Güvenc van de Kadir Has Universiteit. „Dit is een significante uiting van een nieuwe politieke richting”, waarschuwt commentator Gürsel. „Hiermee wordt duidelijk dat de Turken meester over hun eigen wapens willen worden.”

Een ding staat vast: Chinese wapens passen niet binnen een NAVO-wapensysteem. Hiermee zouden de Turken het paard van Troye binnenhalen en de deur openzetten voor de uitwisseling van gevoelige data met de Chinezen. De Amerikaanse ambassadeur in Turkije, Francis Ricciardone, zei gisteren: „We zijn erg bezorgd over de aanstaande deal met de Chinese firma. Ja, het is een commercieel besluit, en het is Turkije’s recht, maar we zijn zeer bezorgd wat het betekent voor de geallieerde luchtverdediging.”

Kortom, het is kiezen of kavelen voor de Turken. En kiezen, dat doen de Turken liever niet. De flirt met China lijkt veel weg te hebben van een „houd me tegen”- truc tussen geliefden. De onderhandelingen met de Chinezen zijn nog in de eerste fase. De Turken kunnen nog terug.

Intussen voeren Turkse militairen bij daglicht keurig de wensen uit van de NAVO-partners. Vorige week schoot het Turkse leger vier granaten af naar de aan Al-Qaeda gelieerde rebellengroep ISIS, nadat één van hun mortieren in Turkije was beland. Dit na groeiende zorg in de VS dat de rebellie in Syrië, volmondig gesteund door Turkije, uitloopt op een strijd voor een islamitische heilstaat. Commentator Kadri Gürsel noemt het „slimme public relations” om de Amerikanen gerust te stellen. „Maar in werkelijkheid doet de regering weinig om de grensstreek te schonen van de extremisten die daar de grens oversteken.”

Onder dat laagje vernis groeien Turkije en de VS verder uit elkaar. The Washington Post lekte deze week het nieuws dat Turkije buurland Iran zou hebben ingelicht over tien Iraniërs die zouden spioneren voor de Israëlische Mossad. Het was de nagel aan de doodskist voor de ooit zo warme band tussen Amerika’s belangrijkste bondgenoten in de regio, Israël en Turkije. Maar dat het nieuws in The Washington Post terecht kwam was misschien nog wel een veel luidere gongslag. De boodschap aan de Amerikanen (en Israël) is nu: de Turken zijn niet te vertrouwen.

    • Bram Vermeulen