Sommigen redden het tot Arnhem-Zuid

Mohammed en zijn gezin vluchtten naar Egypte Maar ook daar moesten ze weg De enige optie: met een smokkelaarsboot de Middellandse Zee over, in ruil voor al hun geld

Correspondent Egypte

Mohammed hoort in Syrië. Niet in Arnhem. Maar hier zit hij dan, met zijn vrouw Kholoud en zoontje Ahmed in een kamertje in het AZC Arnhem-Zuid. Kholoud maakt koffie, net als vorig jaar in hun huis in Yarmouk, het Palestijnse vluchtelingenkamp in Damascus. Toen had ze nog een hoofddoek, nu niet meer. Yarmouk was toen nog rustig, nu is het een frontlinie. Hun huis is vernield.

Mohammed was mijn ‘fixer’ (lokale assistent) in Syrië. Dat hij in Nederland is, heeft te maken met Syrië, maar vooral met Egypte, waar de Syriërs slachtoffer zijn geworden van de politieke situatie. Vorige maand stak Mohammed met een bootje de Middellandse Zee over. Het soort bootje dat nu vaak in het nieuws is.

Vluchten naar Egypte

In mei dit jaar was de familie naar Egypte gevlucht. Egypte was aanvankelijk goed voor Syriërs. Onder president Morsi stond de grens voor hen open en er was veel solidariteit.

Dat veranderde toen Morsi op 3 juli werd afgezet. Volgens de propaganda waren de aanhangers van Morsi’s Moslimbroederschap allemaal Syriërs en Palestijnen. De dag na de coup werd Mohammed opgepakt; hij kreeg 45 dagen om het land te verlaten.

Samen met een collega die ook met Mohammed had gewerkt, hebben we geprobeerd een oplossing te vinden. Er kwam geld van het Committee to Protect Journalists in New York. Mohammed is zelf ook journalist. Maar geld alleen is niet genoeg als je behalve Syriër ook nog eens Palestijn bent.

Zweden, zo weet iedereen, is het meest gastvrije land. Maar je moet wel in Zweden komen en dat kan alleen met een vals paspoort. Mohammed schudde daar vaak het hoofd over. Het is een brave jongen en hij wilde niets illegaals doen. Hij kan niet begrijpen waarom Europa hem daartoe dwingt, in plaats van hem een aanvraag te laten doen in Egypte.

En over de Middellandse zee

We hebben hem de gevaarlijke tocht over de Middellandse Zee afgeraden. Egypte zou hem nooit terugsturen naar Syrië. Mohammed wist beter: deze maand gebeurde het met 36 Syrische vluchtelingen, voor een groot deel Palestijnen.

En dus gebruikte Mohammed het geld om voor Kholoud en Ahmed twee plaatsen te kopen op een Egyptische vissersboot. Dat kostte 3.500 dollar voor Kholoud, 800 dollar voor Ahmed. Voor hemzelf was er geen geld meer.

Kholoud en Ahmed wisten uiteindelijk in Amsterdam te komen. Mohammed besloot blufpoker te spelen met de smokkelaars. „Ik wist dat er een boot zou vertrekken. Ik zei: ‘Die boot vertrekt met of zonder mij. Je kunt 1.500 dollar van mij krijgen.’” De bluf was succesvol.

Mohammed en Kholoud hebben uitgerekend hoeveel aan zo’n overtocht wordt verdiend. Op hun boot zaten telkens zo’n 170 mensen. „Er was geen plaats om je benen te strekken.” Als ieder 3.500 dollar betaalt, levert dat 595.000 dollar (435.000 euro) op. De Egyptische kapitein vertelde dat hij 200.000 pond (21.000 euro) krijgt per overtocht. Daarvan moet hij brandstof, proviand en personeel betalen.

Op de terugreis gaat de kapitein vissen om geen argwaan te wekken. Die vis mag hij houden. Voor de mensensmokkelaars blijft er zo’n 414.000 euro over.

De bazen heeft Mohammed nooit gezien. Alles gaat via een Syrisch contactpersoon in Alexandrië. Informatie wordt uitgewisseld via een gesloten Facebook-groep of via mond-tot-mondreclame.

De reis was wel goed georganiseerd. Er waren satelliettelefoons waarmee de kustwacht werd gebeld toen Mohammeds boot na tien dagen water begon te maken.

Gastvrijheid

Mohammed en Kholoud zitten nu in de verlengde asielprocedure: Nederland gaat na of het Frankrijk niet verantwoordelijk kan maken.

Nederland vinden zij best een gastvrij land. Vrijwilligers komen met de kinderen spelen of de mannen halen om in de stad te gaan biljarten. Hoe gastvrij Nederland echt is, zal pas aan het eind van de asielprocedure blijken.

    • Gert Van Langendonck