Pissen in de rozenstruik, spuiten in de voortuin

Utrecht vangt daklozen en verslaafden op in het centrum van de stad Met de komst van een verslavingskliniek zitten nu vier instellingen vlak bij elkaar Voor bewoners is de grens overschreden

De bezoekers van de verslavingskliniek Victas zorgen voor flink wat overlast, volgens buurtbewoners. De man rechts is geen bezoeker. Foto Ilvy Njiokiktjien

Correspondent Utrecht

Vijf minuten in het benedenatelier van Paul Sondaar, en een bonte stoet van daklozen en verslaafden is al langs zijn hoge ramen getrokken. Die ramen kijken precies uit op de ingang van verslavingszorgcentrum Victas aan de Utrechtse ABC-straat, in het chique Museumkwartier. De Domtoren staat iets verderop.

Onlangs stopte een van de verslaafden even, om de rozenstruik voor Sondaars deur als toilet te gebruiken. Toen Sondaar er iets van zei, kreeg hij de volle, lauwwarme laag. Een andere keer is hij met de dood bedreigd door een „gek die totaal onder invloed was”. Sondaar, die een klusbedrijf runt vanuit huis: „Wie bedenkt nu dat zo’n enorme verslavingskliniek hier in een smal steegje moet komen. Echt te gek voor woorden.”

Ruim een half jaar geleden opende verslavingszorgcentrum Victas zijn deuren aan de ABC-straat, op de plek waar vroeger het Wilhelmina Kinderziekenhuis was gevestigd. In het pand van ruim 7.000 vierkante meter wonen zeventig patiënten. Elke dag komen er nog eens vijftig tot tachtig op de poli, en krijgen ongeveer 45 patiënten medicinale methadon. Dat middel vermindert afkickverschijnselen na bijvoorbeeld een heroïneverslaving. In de nabije omgeving zijn nog drie instellingen voor ‘kwetsbare groepen’ gevestigd, zoals daklozen en psychiatrische patiënten. Een explosieve mix, zeggen bewoners.

Grimmige sfeer

Cecile Bolwerk kocht in 2000 een huis aan de ABC-straat. Ze heeft een lijstje opgesteld van zaken die ze sindsdien heeft meegemaakt. Sinds de komst van Victas is de situatie volgens haar verergerd. „Het is te veel om op te noemen, maar we hebben bijvoorbeeld een laveloze dakloze weg moeten slepen en op de taxi naar de opvang gezet; in onze geveltuin zijn drugs verstopt en later opgehaald door een andere gebruiker; bij de buren is door de brievenbus geplast en we vinden regelmatig spuiten en lege methadonverpakkingen. Op het bruggetje aan het einde van de straat staan altijd dealers. Dat vinden we al normaal.”

Hans Dortmond, voorzitter van de Wijkraad Binnenstad, krijgt veel klachten van bewoners in het Museumkwartier. Er is, zegt hij, een „grimmige sfeer” ontstaan. „Zoveel instellingen bij elkaar, dat moet eigenlijk niet. Zeker voor bewoners met kinderen is de situatie bedreigend.”

Het CDA heeft vragen gesteld aan wethouder Victor Everhardt (D66, Volksgezondheid). CDA-fractievoorzitter Sander van Waveren: „We zijn geschrokken van de heftigheid van de verhalen die bewoners ons vertellen. In Utrecht waren probleemgroepen altijd goed verspreid, maar hier is de balans doorgeslagen.”

In 2001 sloot Utrecht de beruchte ‘junkentunnel’ bij het station. In de expeditiestraat van winkelcentrum Hoog Catharijne werd gedeald, gebruikt, werden mensen bedreigd en was regelmatig sprake van geweld. Na de sluiting werden hostels voor daklozen en gebruikers over diverse wijken verspreid, zodat de overlast zich niet meer op één plek concentreerde. Ook kwamen er gebruikersruimten voor verslaafden, die daardoor niet midden op straat hoefden te spuiten of snuiven.

Tijdens informatiebijeenkomsten voor bewoners over de komst van de verslavingszorgkliniek is beloofd dat er geen medicinale drugs zouden worden verstrekt. Uit de notulen van een bijeenkomst in september 2010, ondertekend door de toenmalige directeur: ‘Er vindt geen verstrekking met methadon of heroïne plaats.’

Juul Reinking, hoofd beleid bij Victas: „Deze belofte had nooit gedaan mogen worden door het vorige bestuur. Het is ook onbegrijpelijk, want wij hebben geen andere panden waar we de verstrekking kunnen verzorgen. We doen er alles aan om overlast te voorkomen.”

Utrecht juicht niet toe dat Victas toch medicinale methadon verstrekt, zegt de woordvoerder, maar de gemeente staat machteloos. „Ze kan dit niet verbieden, omdat verstrekking van methadon een toegestane medische behandeling is die past binnen het bestemmingsplan.”

Terug in de ABC-straat. Een Marokkaanse man met zwarte krullen stapt van zijn roestige fiets. Hij wil niet met zijn naam in de krant, omdat hij methadon gaat ophalen bij Victas. Dat doet hij twee tot drie keer per week. Hij geeft eerlijk toe dat hij ook nog weleens heroïne gebruikt: „Als ik geld heb.” De man maakt een nuchtere indruk. Hij snapt best dat de buurt last heeft van de cliënten die methadon komen halen. „Als ik hier zou wonen, zou ik mijn kinderen ook niet alleen laten fietsen. Er lopen gekken tussen.”

Niet meer veilig

Astrid van Belzen houdt zich namens de stichting GOUD bezig met de zaak. GOUD is een belangenbehartiger voor Utrechtse (ex-)harddrugsgebruikers. Volgens Van Belzen hebben ook gebruikers last van de situatie in het Museumkwartier: „Het is voor cliënten niet meer veilig om naar Victas te gaan. Normaal gesproken mijden ex-verslaafden plekken waar veel wordt gebruikt, maar nu de dealers er rondhangen, kan dat niet meer.”

De instellingen in het Utrechtse Museumkwartier zijn zich van de onrust bewust. Gisteren hebben Victas, Altrecht (GGZ), het Leger des Heils en daklozenopvang Het Catharijnehuis overlegd over stappen om de overlast te beperken. Nu zal contact worden gezocht met de bewoners. Victas-bestuurder Juul Reinking: „Vroeger stopte men in Nederland psychische of verslaafde patiënten weg in een kliniek ergens in een bos. Dat is nu niet meer zo. Dan moet je een modus vinden om er samen met de buurt mee om te gaan.”

    • Enzo van Steenbergen