Negentien uur per dag strijd tegen vreemde etenswaar

De man die elke handelsoorlog van Rusland van een alibi voorzag, is ontslagen. Hoezo?

Zeventien jaar lang heeft hij Rusland behoed voor infectieziekten, slechte eetgewoontes en kwalijke invloeden van buiten: Gennadi Onisjtsjenko (63), de sanitaire arts van Rusland, tevens hoofd van de keuringsdienst van waren. Deze week werd hij onverwacht benoemd tot adviseur van premier Medvedev. Waarom ineens, daarover breken analisten zich nog het hoofd. Het publiek heeft de grap al klaar: Onisjtsjenko’s houdbaarheidsdatum is verstreken.

Litouwse zuivel, Oekraïens snoep, Pools vlees, Moldavische uien en ook Georgische wijn: het zijn producten die afgelopen jaren van Onisjtsjenko de Russische markt niet op mochten. Er zouden giftige stoffen in zitten.

Misschien is het aan zijn strenge beleid te danken geweest dat Rusland geen grote gezondheidsschandalen kent, zoals bijvoorbeeld China.

Maar volgens veel landen die door een importverbod werden getroffen, speelde Onisjtsjenko een politiek spel. Zo zouden Oekraïne en Litouwen met importverboden onder druk worden gezet zijn om het belangrijk handelsverdrag met de EU volgende maand niet te tekenen. Zonder Rusland verliezen zij een belangrijke afzetmarkt.

Onisjtsjenko heeft altijd ontkend beïnvloed te worden door de politieke conjunctuur. Maar in Oekraïne zeggen politieke analisten dat het snoepverbod een drukmiddel van Moskou is om hun land te forceren tot toetreding tot een douane-unie met Rusland, in plaats van het verdrag met de EU. Wit-Rusland testte de Oekraïense toffees ook en vond niets zorgwekkends.

En zo zijn er meer voorbeelden. De Georgische wijn-industrie ging onderuit toen Onisjtsjenko in 2006 alle wijn uit het kleine Kaukasische land in de ban deed. Dat gebeurde na de Rozenrevolutie van 2004, toen president Saakasjvili aan de macht kwam en de relaties tussen Tbilisi en Moskou verslechterden. Nadat Saakasjvili’s partij vorig jaar de verkiezingen verloor, werd het verbod deels opgeheven.

In totaal verbood Onisjtsjenko zoveel producten, dat een medewerker van radiozender Radio Free Europe er een heel diner mee samenstelde, getiteld: ‘proef de verboden vruchten van Ruslands handelsboycots’.

Voor Russen is Onisjtsjenko echter vooral bekend als sanitaire arts, die te pas en te onpas gezondheidsadviezen aan de bevolking uitbracht.

Alcoholmisbruik door jongeren was een van zijn grootste ergernissen. Onisjtsjenko verhoogde de accijnzen. Bezorgde ouders zijn er blij mee. Maar de waarschuwingen van de infectie-arts, zelf geheelonthouder, om geen kefir (een soort karnemelk) te drinken voordat je in de auto stapt en geen sneeuw te eten als je in Moskou woont (maar er wel thee mee te zetten), leidden tot gegniffel. En volgens critici tot onnodig wantrouwen bij burgers.

Ook Onisjtsjenko’s wonderlijke levensstijl haalde vaak het nieuws. In een interview ter ere van zijn zestigste verjaardag verklaarde hij elke dag rond tien voor vier ‘s ochtends te beginnen met werken en pas tegen 23:00 op te houden. Op vakantie ging hij voor het laatst in 1987.

Bewonderaars uit de omgeving van de arts vertellen mythische verhalen over hem. Hoe hij persoonlijk heeft bijgedragen aan de evacuatie van spoorwegpersoneel na de Tsjernobylramp in 1986. Dat hij krijgsgevangene was in de eerste Tsjetsjeense oorlog.

Zijn belangrijkste wapenfeit, naar eigen zeggen:dat de infectieziekten die in de jaren negentig uitbraken weer onder controle zijn. Zijn grootste zorg: de jeugd en de buitenlanders die in Rusland wonen, sinds de Sovjet-Unie in 1991 uiteen is gevallen.

    • Thalia Verkade