‘Ze’, dat zijn de zwarten

De blanke Zuid-Afrikanen hadden foto’s bij zich van bont-en-blauw geslagen bejaarden. Het zag er niet lekker uit. „Hier gebruikten ze een strijkijzer”, wees een vrouw op een gebrandmerkt lijk in een badkuip. Het woord ‘ze’ had een duidelijke klemtoon. Haar man droeg een bord voor zijn bolle buik: ‘Stop de genocide op de blanken’.

Het echtpaar stond op een grasveld in de zon voor de overheidsgebouwen in Pretoria. Het was een doordeweekse dag en enkele honderden Zuid-Afrikanen hadden zich verzameld voor de nieuwe campagne ‘Red October’, waarin ze demonstreren tegen de hoge criminaliteit. De voornaamste leider, volkszanger Steve Hofmeyr, nam het woord. „Iedereen is welkom vandaag. Als je de pijn voelt, ben je welkom.”

Ik keek om me heen naar ‘iedereen’. Ik zag een blonde blanke, een roodharige blanke, dikke blanken, dunne blanken, blanke mannen, blanke vrouwen en blanke kinderen. Bijna allemaal Afrikaners: Zuid-Afrikanen met veelal eeuwenoude Nederlandse wortels. De enige zwarte Zuid-Afrikanen in de mars waren politiemannen. Ze beschermden de witten in hun recht om te protesteren.

In hun handen hielden de demonstranten rode ballonnen geklemd, als symbool van blanke Zuid-Afrikanen die waren vermoord. „Ik ben onlangs vastgebonden in mijn huis,” vertelde de 57-jarige Ien Du Toit. „Ik was voortdurend bang dat ze me zouden verkrachten of vermoorden.”

Ik probeerde voorzichtig met mevrouw Du Toit te praten. Ze had al gezegd op haar hoede te zijn voor journalisten omdat ze bang was afgespiegeld te worden als racist. Maar ze had een zwarte buurman, dus ze kon geen racist zijn, benadrukte ze. „Ik hoor in de townships dezelfde angst”, gaf ik een aanzet. „Daar is meer criminaliteit en worden heel veel zwarte mannen en vrouwen slachtoffer. Jullie zouden hier samen moeten staan om een veiliger Zuid- Afrika te eisen.”

Het was tegen dovemansoren. Volgens haar was ze een doelwit om haar blanke huid. Volkszanger Hofmeyr stapte in. „We moeten het niet hebben over de slachtoffers maar over de daders. De meeste daders zijn niet blank maar zwart. Onze vrouwen en kinderen worden door zwarte Zuid-Afrikanen verkracht, niet door blanken.”

Maar de campagne liet ook zien dat het helemaal niet druk was. Hofmeyr trekt normaal volle zalen en heeft een half miljoen platen verkocht. Nu kreeg hij maar een paar honderd mensen op de been. De overgrote meerderheid van blank Zuid-Afrika deelt deze ideeën niet en wil samen verder in het land. „Ik loop rood aan door me te beseffen dat sommige blanken zo dom zijn en zijn verwijderd van de realiteit”, twitterde een blanke lokale journaliste. En een radioverslaggeefster: „Dit is waarom ik op de middelbare school niemand vertelde dat ik Afrikaner was. Ik schaamde me zo.”

    • Elles van Gelder