Woede over de pronkbisschop

Hoge katholieke geestelijken worden in Duitsland, net als lutherse, betaald door de staat. Vandaar de woede over luxe en leugens van mgr. Tebartz

Aan de basis van de val van bisschop Frans-Peter Tebartz-van Elst van Duits Limburg ligt de verontwaardiging in eigen land over zijn handelen. De bisschop kwam een paar weken geleden in opspraak nadat duidelijk werd dat de renovatie van zijn bisschoppelijk paleis geen 5 miljoen, maar ten minste 31 miljoen euro kost.

Het nieuwsfeit dat Tebartz-van Elst het uit de hand lopen van de kosten verdoezelde voor de eigen raad van toezicht, wakkerde de publieke woede nog verder aan. De geestelijke werd in de media neergezet als ‘pronkbisschop’ en ‘leugenbisschop’. Naaste familieleden van Tebartz-van Elst werden met de dood bedreigd.

Dat de woede zo hoog oploopt wordt mede veroorzaakt door de verwevenheid van kerk en staat in Duitsland. In de Grondwet is vastgelegd dat hogere geestelijken van de kerk – van de katholieke maar ook de Lutherse kerk – worden betaald van staatswege uit algemene middelen. In het afgelopen jaar ontvingen de kerken bijna een half miljard euro voor salarisbetalingen. Het Duitse Handelsblatt rekende zelfs terug tot de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949: bijna 15 miljard euro. Ook betaald uit belastinggeld van degenen die niet tot de katholieke kerk behoren. En dat terwijl er in de coalitieonderhandelingen gesproken wordt over de invoering van een minimumloon van 8,50 euro.

De grond voor de betaling van de geestelijken door de overheid ligt paradoxaal genoeg bij de secularisering van tweehonderd jaar geleden, waarbij bezit van de kerken werd onteigend. Later werden de kerken daarvoor gecompenseerd via staatssubsidies, vastgelegd in vele complexe verdragen en wetten.

Een consequentie is dat de Duitse fiscus voor de kerken de belastingen int onder de gelovigen. Voor veel mensen behoren vertegenwoordigers van de kerk daardoor tot het overheidsapparaat. En als overheidsvertegenwoordigers horen zij geen belastinggeld te verkwisten of te liegen, zo luidt de achterliggende redenering.

De zaak van Tebartz-van Elst wordt nu onderzocht door de Duitse bisschoppenconferentie. Vorige week bracht de bisschop documenten naar buiten die zouden bewijzen dat kennis omtrent de gestegen kosten van de renovatie veel ruimer was gedeeld. En dat hij dus niet alleen verantwoordelijk kan worden gesteld voor het exploderen van de kosten. Of de uitkomst van het onderzoek veel zal uitmaken voor de waardering van de bisschop en het vertrouwen zal herstellen, wordt echter betwijfeld.

    • Frank Vermeulen