U kunt het! Eigen kracht!

Gemeenten gaan vanaf 2015 veel sociale taken uitvoeren die nu nog door het Rijk worden geregeld De Alphense ambtenaren gaan op cursus Ze moeten leren ‘de bal bij de burger te leggen’

Verslaggever

Een herfstige vrijdag in een Alphens cursuslokaaltje. Zeventien gemeenteambtenaren nemen plaats. Schuldhulpverleners, bijstandsconsulenten, Wmo- en leerplichtambtenaren, reïntegratiemedewerkers. Allemaal vrouwen. Ze zijn hier om te leren hoe zij burgers ‘in de eigen kracht’ moeten helpen. In een driedaagse cursus, vooral voor de Alphense ambtenaren die regelmatig met burgers in contact staan – 84 op een totaal van 600. De trainers: Gejo Duinkerken en Peter Wesdorp, van trainingsbureau Gilde Re-integratie. Zij helpen Alphen en andere gemeenten bij het maken van de overstap van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving.

Duinkerken: „De verzorgingsstaat heeft mensen passief gemaakt. Zo van: ik heb overal recht op, en de staat lost mijn problemen wel op. De participatiesamenleving vergt eigen initiatief, eigen verantwoordelijkheid. Maar dat zijn mensen niet meer gewend.”

De ambtenaren stellen zich voor – al verkiezen ze voor dit artikel anonimiteit. Ja, ze zijn benieuwd wat ze gaan leren, zegt de ene de andere na. En tegelijkertijd zijn ze ook sceptisch, over die participatiesamenleving. Ze lepelen een dozijn voorbeelden op over hoe diep verankerd de verzorgingsstaat is, in ons allemaal. In de hoofden van Alphenaren, en ook in de cultuur van de gemeente zelf.

De schuldhulpverlener: „Ik stapte over van de harde bankwereld naar de gemeente. Ik dacht weleens: waar ben ik terechtgekomen? Kwamen er mensen het gemeentehuis binnen en zeiden: ‘Ik heb toch recht op een koelkast?’”

De Wmo-ambtenaar: „Wethouders in Alphen deelden een paar jaar geleden nog folders uit om burgers te wijzen op regelingen voor minima. Heeft u wat nodig, bel dan de gemeente!”

De reïntegratieambtenaar: „Het systeem zou anders moeten. Eerst zit men drie jaar in de WW, en valt men onder het UWV. Die mensen moeten het zelf zien te rooien, want het UWV heeft door bezuinigingen de persoonlijke dienstverlening beperkt tot het minimum. En dan, na drie jaar van vergeefse pogingen om een baan te vinden, komen die mensen bij ons, en dan roepen wij: ‘Kom op! U kunt het! Eigen kracht!’”

De trainers Duinkerken en Wesdorp luisteren aandachtig en maken, kennelijk onverstoorbaar, notities. Ze herkennen de klachten, van andere gemeenten waar zij trainingen geven. Eindhoven, Enschede, Rotterdam, Apeldoorn, Zutphen. Daar leerden ze de ambtenaren wat ze ook deze Alphense ambtenaren tijdens komende cursusdagen zullen leren: het stellen van de juiste vragen, zodat burgers zich verantwoordelijker en autonomer gedragen.

Duinkerken legt uit. „De participatiesamenleving vergt van mensen dat ze de slachtofferrol verlaten. Bijstandsgerechtigden, mensen met schulden: ze moeten zich richten op de zaken waar ze wél invloed op hebben.”

De taak van de ambtenaar: de bal telkens bij de burger leggen. Dus geen ‘ik’ gebruiken, of ‘wij’, geen hulpverlenersreflex, maar telkens: wat zou het u kunnen opleveren? En dan: wat bent ú van plan aan uw situatie te veranderen?

Ambtenaren zijn nu nog gewend te veel begrip te tonen, zegt Duinkerken. „Een beetje het solidariteitsdenken van de verzorgingsstaat. Ze zijn geneigd tegen deze man te zeggen: ‘Ik kan me goed voorstellen dat u geen zin meer hebt om te solliciteren.’ Riskant. Niet doen. Te veel begrip leidt tot passiviteit.”

De gesprekstechniek leidt tot resultaten in andere gemeenten. Neem Apeldoorn, dat de methode verweeft in kennismakingsgesprekken en sollicitatietrainingen voor nieuwe bijstandsgerechtigden. Stroomde eerst één op de twintig nieuwe bijstandsgerechtigden binnen twee maanden door naar een gewone baan, nu is dat één op de zeven, zegt organisatieadviseur Pieter Guis.

Terug naar Alphen aan den Rijn. Een van de cursisten, de schuldhulpverlener, heeft een vraag. „Niet iederéén is toch leerbaar? Hoe zit het met mensen met een forse, verstandelijke handicap? Die moeten toch bescherming hebben?”

Duinkerken: „Deze methode is bedoeld voor de brede middengroep. Burgers die gewend zijn allerlei rechten te claimen. Maar er is natuurlijk altijd een groep daaronder.”

En wat vangt de gemeente met hen aan? Hélène Oppatja, PvdA-wethouder (werk en bijstand), desgevraagd: „Niet iedereen is altijd in staat tot zelfmanagement. Het is belangrijk te benadrukken: er is een vangnet. Maar we gaan niet met de mensen meehuilen. Voorzover zij op eigen benen kunnen staan, moedigen wij dat aan.”

Dit is het tweede deel in een serie artikelen over Alphen aan den Rijn dat zich voorbereidt op de komst van extra gemeentelijke taken. De eerste aflevering verscheen op 1 oktober.

    • Ingmar Vriesema