Over wilde zwijnen, badeend, mode en God

Ds. Rob Visser belt aan in ‘God op IJtje' (IKON).

Deze week zond Nederland 2 op de late avond Doc25 uit: zeven documentaires van 25 minuten en door beginnende regisseurs. Met het project geven het Mediafonds en de deelnemende omroepen een visitekaartje af: de AVRO als kunstvriend, de IKON als pastorale omroep en de Boeddhistische Omroep als beheerder van de kringloop van leven en dood.

Ook een flink aantal producenten kon er wat aan verdienen, dus zou iedereen blij moeten zijn. Ik heb met plezier gekeken, maar ben toch ook een beetje teleurgesteld door het niveau. Als er iets gemeenschappelijks opvalt is het een overwegende neiging naar kunstige en kunstmatige vormgeving. Dat is deels de slinger die na twintig jaar van overwegend observerende documentaires weer de andere kant op beweegt.

De drie relatief dicht bij de realiteit blijvende documentaires schieten tekort in zeggingskracht, vermoedelijk ook omdat het budget te laag was om echt lang met het onderwerp bezig te zijn. De beste in dat groepje is De dwarsligger (Sanne Rovers, NTR) over het falen van een groep vrienden uit Prinsenbeek die een carnavalswagen proberen te bouwen. Het is een minder aantrekkelijk onderwerp dan Florentijn Hofman, de kunstenaar die onder meer een reusachtige badeend bouwde, of een legerbasis in Louisiana waar naar Afghanistan vertrekkende militairen afscheid nemen van kleine kinderen. Maar respectievelijk Zien en gezien worden (Ellen Vloet, AVRO) en Daddy Doll (Kasper Verkaik, VPRO) zijn beide nogal brave, weinig intense films.

De vier vormexperimenten zijn ook van wisselende kwaliteit. Alles wordt nu anders ( (Josefien Hendriks, BOS) laat twee vrouwen met elkaar corresponderen van wie de buik hard groeit: een oudere met darmkanker en een jonge in verwachting. Het is een moeizame en wel erg gewrongen constructie, vol spirituele close-ups.

Wild zwijn (Willem Baptist, NTR) werd verrassend genomineerd voor een Gouden Kalf. Wat ik zag was een aaneenschakeling van bijna excentrieke beelden, van jager tot slager, met de overlast van wilde zwijnen in Nederland als rode draad. De muziek is opdringerig en er is te veel van alles, behalve een coherente visie.

Ik was wel gecharmeerd van het tamelijk narcistische egodocument It’s in the Sky (Sarah Domogala, AVRO) over mode en lifestyle van een generatie. Maar de winnaar is Elsbeth Fraanje voor haar verre van volmaakte doch intrigerende God op IJtje (IKON). De strakke vormgeving is hier noodzakelijk om afstand te creëren tot het curieuze onderwerp. Dominee Rob Visser belt in de Amsterdamse nieuwbouwwijk IJburg huis aan huis aan om met de mensen over het geloof te praten, als een donquichot die het verschil tussen grote stad en dorp niet begrijpt.

Maar de uitsluitend in totaalshots gedraaide ontmoetingen in opgeruimde interieurs verlopen verrassend. Er zijn zelfs twee IJburgers die vrezen in de hel te eindigen. De dominee weert zich kranig, in dit ironische, zeer gekunstelde beeldessay over leegte en geloof tegen de klippen op. Van zo’n regisseur wil ik graag meer zien.