Franciscus stuurt een prins van de kerk de laan uit

Paus Franciscus pleit vrijwel elke week voor ‘een kerk van de armen’. Met de schorsing van de Duitse ‘pronkbisschop’ voegt hij daad bij woord.

De residentie van bisschop Tebartz-van Elst, compleet met zijn privékapel. Foto Reuters

„De ontmoeting is erg bemoedigend geweest”, schreef Franz-Peter Tebartz-van Elst, de bisschop van het Duitse Limburg, maandag op de website van zijn bisdom nadat hij de paus had gesproken. Maar de ‘luxe’ bisschop, zoals de Duitse media hem hebben gedoopt, moet de bui hebben zien hangen. Hij had acht dagen in Rome moeten wachten voordat paus Franciscus hem wilde ontvangen. Die ochtend nog had de paus in zijn preek gewaarschuwd voor het najagen van materiële goederen. En het korte communiqué waarmee het Vaticaan gisteren duidelijk maakte dat Tebartz-van Elst is weggestuurd, liet aan duidelijkheid niets te wensen over.

„In het bisdom is een situatie ontstaan waarin bisschop Franz-Peter Tebartz-van Elst op het moment niet kan doorgaan zijn episcopale functies te vervullen’’, staat in het communiqué. „In afwachting van een onderzoek [naar de tot 31 miljoen euro gestegen bouwkosten van de residentie van de bisschop] en een analyse van de verantwoordelijkheid hiervoor, beschouwt de Heilige Stoel het als passend om bisschop Franz-Peter Tebartz-van Elst toe te staan een periode buiten het bisdom te verblijven.”

Het is niet het zwaarste geschut dat in stelling is gebracht tegen Tebartz-van Elst. Een paus kan een bisschop niet zijn rang en titel afnemen, maar kan hem in de praktijk wel dwingen ontslag te nemen. Dat is in juli ook gebeurd met twee Sloveense bisschoppen die zich schuldig hadden gemaakt aan financieel wanbeleid.

Zo ver heeft de paus niet of nog niet willen gaan. Maar dat hij de zaak hoog opneemt, werd begin september al duidelijk. Toen kwam „broederlijk bezoek” uit het Vaticaan poolshoogte nemen bij de 53-jarige bisschop. Dat was nog voor de mediastorm echt losbarstte over de uit de hand gelopen bouwkosten.

Een kerkbestuurder die in weelde leeft en een badkuip van 15.000 euro wil, dat is precies het beeld van de door hem verfoeide ‘prinsen’ van de kerk waar paus Franciscus tegen vecht. Hij was afgelopen maart nog geen week paus of hij droomde al hardop van „een arme Kerk, een Kerk voor de armen”.

Met zijn keus om de gouden kruizen en andere parafernalia in de la te laten liggen en te blijven wonen in het simpele gastenverblijf van het Vaticaan leeft paus Franciscus deze soberheid voor – zoals hij dat ook deed als aartsbisschop van Buenos Aires.

De keuze van zijn pausnaam zegt veel. Sint Franciscus is de heilige uit Assisi die de mooie kleren die hij van zijn rijke vader had gekregen, aflegde om tussen de armen te gaan leven. Op 4 oktober was de paus in Assisi. In dezelfde zaal waar de Franciscus van begin dertiende eeuw ten overstaan van de bisschop zijn kleren uittrok, riep de huidige Franciscus de kerk op zich te ontdoen van wereldse zaken. Die leiden tot „ijdelheid, een gevoel van almacht, hoogmoed”.

Allemaal mooie woorden, was de afgelopen maanden van veel kanten te horen, maar gaat deze paus ook echt iets veranderen? Franciscus heeft nu opnieuw laten zien dat hij niet terugschrikt voor stevige ingrepen.

Hij deed dat eerder bij het Instituut voor Religieuze Werken, de bank van het Vaticaan. Die is in het verleden vaak in opspraak gekomen. In opdracht van de paus wordt de grote schoonmaak binnen de bank versneld. De twee topbankiers zijn dit voorjaar weggestuurd. En 900 rekeningshouders hebben een maand geleden te horen gekregen dat de bank hen niet meer als klant wil hebben.

Een andere test was de ernstige verdenking van pedofilie tegen de Poolse nuntius, een soort ambassadeur van het Vaticaan, in de Dominicaanse Republiek. Die is deze zomer zonder veel omhaal uit zijn functie ontheven.

Dan de hervorming van de curie, het kerkelijke bestuursapparaat. Hierover buigt zich de werkgroep van acht kardinalen uit heel de wereld die deze maand voor het eerst bijeen is geweest. Er is nog geen concreet resultaat, maar het begin is gemaakt.

En traditionele hangijzers als abortus en homoseksualiteit, het celibaat en de vrouw in het ambt? Op dit gebied is veel minder beweging zichtbaar. Dinsdag nog kapte een hoge prelaat de discussie over een soepeler houding ten opzichte van gescheiden gelovigen af. Maar voor volgend jaar heeft de paus een synode uitgeschreven om over een aantal van deze thema’s te praten met de bisschoppen. Vrijwel zeker staat Tebartz-van Elst dan niet op de lijst van uitgenodigden.