Duitse woede om tappen Merkel

Vertrouwensbreuk tussen VS en bondgenoten om afluisterschandaal; bondskanselier Merkel belt boos met Obama omdat Amerikaanse inlichtingendienst mogelijk jarenlang haar mobiele telefoon tapte.

Bondskanselier Angela Merkel op het balkon van het Bundeskanzleramt In Berlijn. „Haar mobieltje is haar commandocentrum”, schrijft deSüddeutsche Zeitung vandaag. Foto Reuters

Tussen Amerika en enkele van zijn belangrijkste bondgenoten is een ernstige vertrouwensbreuk ontstaan, door de afluisterpraktijken van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. Het nieuws dat de dienst de mobiele telefoon van de Duitse bondskanselier Merkel mogelijk jarenlang heeft afgeluisterd, is niet alleen een zware klap voor de Amerikaanse relatie met Duitsland, waar met grote verontwaardiging is gereageerd. Het versterkt ook in andere bevriende landen de indruk dat de Amerikaanse inlichtingendienst iedere terughoudendheid heeft laten varen.

Daarmee is een nieuwe fase aangebroken in het schandaal dat in juni losbarstte met de eerste onthullingen van klokkenluider Edward Snowden, waaruit bleek dat de NSA op massale schaal telefoon- en internetgegevens verzamelt. Ook staatshoofden en regeringsleiders had de NSA in het vizier. Eerst kwam uit dat de communicatie van de Braziliaanse president Rousseff werd afgetapt. Later dat ook de voormalige president van Mexico Calderon en zijn opvolger Peña Nieto doelwit waren.

En nu dan Merkel. Uitgerekend Merkel, die hier extra gevoelig voor is omdat ze is opgegroeid in de DDR, waar de inlichtingendienst Stasi met zijn afluisterpraktijken alomtegenwoordig was. Wie is nog veilig voor de verzamelwoede van de NSA als zelfs Merkel, een van de trouwste bondgenoten van president Obama, wordt afgeluisterd? „Haar mobieltje is haar commandocentrum”, schrijft de Süddeutsche Zeitung. „Een aanval op haar telefoon zou een aanval op haar politieke hart zijn.”

De krant houdt een slag om de arm, want officieel is het niet bevestigd. Maar het feit dat Merkel Obama gisteren boos opbelde om de verzekering te eisen dat haar telefoon niet wordt afgeluisterd, laat weinig ruimte voor twijfel. In een officiële verklaring liet haar woordvoerder weten dat Berlijn informatie had dat Merkels telefoonverkeer „mogelijk” in de gaten gehouden werd (iets wat Der Spiegel eerder op de dag had bericht), en dat Merkel de Amerikaanse president om opheldering heeft gevraagd. Ze zou hem gezegd hebben dit „volkomen onacceptabel” te vinden en een „ernstige vertrouwensbreuk”. „Zulke praktijken zouden onmiddellijk gestaakt moeten worden”, werd de kanselier geciteerd.

Een woordvoerder van het Witte Huis zei na het pijnlijke telefoontje alleen dat Obama Merkel verzekerd had dat de Verenigde Staten „de communicatie van de kanselier niet afluisteren en dat ook niet zúllen doen”. Over wat er in het verleden is gebeurd, zei de woordvoerder niets. Vandaag ontbood minister van Buitenlandse Zaken Westerwelle de Amerikaanse ambassadeur in Berlijn op zijn ministerie om nog eens extra protest aan te tekenen.

Maandag had de Franse president Hollande in een telefoongesprek met Obama al zijn scherpe afkeuring geuit over het bericht dat de NSA in één maand 70 miljoen Franse telefoongesprekken heeft afgetapt. Zo dreigt tien jaar na de grote crisis in de transatlantische betrekkingen over de Irak-oorlog, een nieuwe verwijdering tussen Amerika en bondgenoten binnen en buiten Europa. De politieke en diplomatieke schade voor Obama is nu al groot, terwijl nog niet duidelijk is welke onthullingen over de NSA nog zullen volgen. In Nederland zegt de RVD „geen aanwijzingen” te hebben dat premier Rutte wordt afgeluisterd.

    • Juurd Eijsvoogel