Gebrom hoog in de lucht

Dit voorjaar kondigde president Obama aan dat Amerika het aantal aanvallen met onbemande vliegtuigjes zal verminderen. Hij zei dat deze manier om terreurverdachten uit te schakelen noodzakelijk, effectief en ook wettig is. Maar hij erkende dat daarmee nog niet gezegd is dat het gebruik van drones ook altijd verstandig is of moreel juist. De grote macht die de nieuwe technologie ons verschaft, zei Obama, vraagt om de discipline om die macht in toom te houden. Dat was een belangrijke en terechte vaststelling. Maar de vraag bleef welke concrete consequenties hij eruit zou trekken.

Sindsdien schijnt het aantal Amerikaanse drone-aanvallen, die vooral worden uitgevoerd in Pakistan en Jemen, inderdaad drastisch te zijn afgenomen. Maar zekerheid daarover bestaat niet, want de Amerikaanse regering geeft er vrijwel geen informatie over. En omdat de gebieden waar de meeste drone-aanvallen plaatsvinden bijzonder moeilijk toegankelijk zijn voor journalisten, komt er ook via de media weinig over naar buiten.

Amnesty International heeft nu op basis van onderzoek ter plaatse een rapport uitgebracht over 45 drone-aanvallen die tussen januari 2012 en augustus 2013 in het Pakistaanse Noord-Waziristan zijn uitgevoerd. Human Rights Watch deed een vergelijkbaar onderzoek in Jemen. Beide mensenrechtenorganisaties laten zien hoe deze Amerikaanse liquidatiepolitiek, ook als ze met grotere terughoudendheid wordt toegepast, dramatische gevolgen heeft voor de mensen die wonen in de gebieden waar de drones opereren.

De aanvallen mogen gevaarlijke terroristen uitschakelen, zoals de Verenigde Staten regelmatig benadrukken, maar er vallen ook burgerslachtoffers bij. Dat risico bestaat in elke oorlog, zei Obama in mei, maar hij voegde eraan toe dat die doden hem zullen achtervolgen zolang hij leeft. Behalve dat er doden vallen hebben ook andere bewoners van het gebied te lijden van de drones, blijkt uit de rapporten. Het permanente gebrom van de vliegtuigjes hoog in de lucht, ook als ze alleen maar observeren, legt een grote psychologische druk op de mensen die op de grond hun dagelijkse gang gaan. De titel van het Amnesty-rapport, Will I Be Next?, drukt de vraag uit die bij veel inwoners van Waziristan moet opkomen.

Amerika voert deze campagne zonder enige vorm van extern toezicht, en volstrekt buiten het internationale recht. Verdachten worden zonder enige vorm van proces uitgeschakeld, in landen waarmee de Verenigde Staten niet in oorlog zijn. Zoals Obama zelf al zei, is discipline nodig om de Amerikaanse drones in toom te houden. Hoognodig zelfs. Maar zonder openheid over de operaties die worden uitgevoerd, kan daar nog geen begin mee worden gemaakt.