Schilder van het fijne Franse leven

Boom met maanschaduw op Henri Le Sidaner, Place au clair de lune, Gerberoy (1934, olie op doek, 46,5 x 55,7 cm)

In Boijmans Van Beuningen hing de laatste jaren een opmerkelijk schilderij van een pleintje met een boom bij avond. Het maanlicht is zo sterk dat de boom een duidelijke schaduw heeft, die van de boomstam naar een huizenrij kruipt en zelfs een stukje tegen een muur op klimt. Waar de schaduw ophoudt, zit in die muur een raam waarachter gezellig geel licht brandt. De schilder: Henri Le Sidaner (1862-1939). Geen geheel onbekende naam. Frankrijk rond de vorige eeuwwisseling, iets tussen impressionisme en symbolisme in. Maar wat maakte hij verder ook alweer? Waar is zijn werk te zien? Wie was Le Sidaner precíes?

Het antwoord wordt gegeven in het Singermuseum in Laren, op een tentoonstelling die zich moeilijk in sterren of ballen laat samenvatten. In zes goed ingerichte zalen wordt een representatieve doorsnede van Le Sidaners oeuvre getoond, met bruiklenen uit veel verschillende collecties. Verantwoordelijk voor de keuze was Yann Farinaux-Le Sidaner, achterkleinzoon van de schilder, die ook een boek stampvol informatie en afbeeldingen maakte, veel grondiger dan de gemiddelde catalogus. Dwars door Frankrijk met Henri Le Sidaner is dus een viersterren-tentoonstelling, omdat ze een uitstekend beeld geeft van een driesterrenschilder. Een schilder die een beperkt aantal trucjes goed beheerste.

Het nachtelijke pleintje uit Rotterdam, dat nu even in Laren hangt, blijkt veel typische Le Sidaner-ingrediënten te bevatten. Het is geschilderd in Gerberoy, het noord-Franse stadje waar de kunstenaar van 1901 tot zijn dood een deel van het jaar woonde. Hij hield van pittoreske provinciestadjes, van plaatsen ‘waar de tijd had stilgestaan’. De straten, pleinen en tuinen schilderde hij graag bij schemering of maanlicht, en in die donkere stadsgezichten is dan vaak zo’n venster verlicht.

Ook technisch is het een exemplarisch schilderij. De verf is in plakkaatachtige toetsen neergezet, het hele vlak is – bijna als een mozaïek – volgemaakt met scherfjes kleur. De achterkleinzoon noemt Le Sidaner „een erfgenaam van een getemperd impressionisme”. Hij kende en bewonderde Monet, maar durfde minder. Na zijn dood raakte hij in Frankrijk snel vergeten. In Engeland en Amerika bleef zijn werk altijd enigszins in trek. Nu worden er weer overal hoge prijzen voor betaald en zijn er exposities van Frankrijk tot Amerika en van Tokio tot Laren.

Want Le Sidaner laat ons het goede leven zien. Grachtjes, rozentuinen, claire de lune. Gedekte tafels, thee of wijn. Alles is charmant en alleraardigst. Dat blijft een paar schilderijen leuk, maar een hele expositie kan op de zenuwen gaan werken. Toch moet je dan welwillend zijn. Le Sidaner maakte die schilderijen tenslotte niet voor een overzichtstentoonstelling die al zijn trucjes aan het licht brengt. Hij maakte ze voor kopers die er één van aan de muur wilden: één schilderij dat tientallen zomeravonden samenvatte, dat een gevoel van vakantie en zorgeloosheid opriep. Van nog heel lang buiten zitten omdat het nauwelijks afkoelt. En dat was – zo blijkt in Singer – precies de stemming waar Henri Le Sidaner in gespecialiseerd was.