Minister maakt de ruzie met Moskou minder politiek

Greenpeace is blij met stap Timmermans. Terecht?

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken vraagt het Internationaal Zeerechttribunaal in Hamburg om een snelle uitspraak over het Greenpeace-schip de Arctic Sunrise. De bemanningsleden werden vorige maand gearresteerd bij een actie tegen Gazprom. Nederland wil dat ze vrijkomen.

1 Om wat voor hof gaat het?

Het Zeerechttribunaal is opgericht in de jaren negentig om toe te zien op naleving van het VN-zeerechtverdrag uit 1982. Tot nu toe deed het hof 21 zaken en in de meeste gevallen hielden de landen zich aan de uitspraak van de rechters, ook Rusland. Rusland spande zelf ook al een keer een zaak aan, tegen Australië. Nederland is een procedure begonnen bij het hof: er worden vijf arbiters op de zaak gezet en de behandeling daarvan kan maanden duren. Daarom begint Nederland ook een kort geding: in twee of drie weken kan een speciale kamer van het tribunaal Rusland een ‘voorlopige maatregel’ opleggen.

2 Succes verzekerd?

Zeker niet. In het zeerecht staat niets over vrije meningsuiting of het recht op demonstraties. Rusland zegt nu: de actie was piraterij. Volgens het zeerecht is daar sprake van bij een ‘onwettige daad van geweld tegen een schip en bemanning’.

„Je vraagt nogal wat van de rechters”, zegt maritiem advocaat Hein Kernkamp uit Rotterdam. „De Russen zullen zeggen: wij hebben waarschuwingsschoten afgevuurd, maar ze gingen maar door en toen hebben we besloten om in te grijpen.” Nederland zal de rechters proberen duidelijk te maken wat de achtergrond is van de acties van Greenpeace en aanvoeren dat alleen aan boord klimmen niet gewelddadig is. „Maar het kan lastig worden”, zegt Kernkamp.

3 Toch is Greenpeace blij. Waarom?

De organisatie had weinig vertrouwen in de rechtsgang in Rusland. „Onze argumenten leverden daar tot nu toe weinig op”, zegt Jasper Teulings, hoofd juridische zaken van Greenpeace International.

Greenpeace gaat ervan uit dat het tribunaal snel beslist dat schip en bemanning vrijgelaten moeten worden. Bij de actie is geen geweld gebruikt, zegt Teulings, en het platform kan geen schip worden genoemd. „De enige vervelende uitslag die ik me kan voorstellen is dat het gerecht zegt: we laten het over aan Rusland, omdat je het platform zou kunnen zien als Russisch grondgebied.”

Maar de twee actievoerders die meteen werden aangehouden, werden officieel opgepikt als gasten, zegt Greenpeace, en de entering van het schip kwam pas anderhalve dag later. Teulings: „Het recht op vreedzaam protest geldt ook op zee. De vorige president van het zeerechttribunaal, José Luis Jesus heeft dat ook een keer gezegd in een publicatie.”

4 Waar gaat het Nederland om?

Piraterij is helemaal de kwestie niet, zegt Liesbeth Lijnzaad, hoofd van de internationale juridische afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De Russische autoriteiten hebben volgens haar ook een paar keer verschillende argumenten aangevoerd voor de aanhouding – het werd niet steeds piraterij genoemd. „De kwestie is: op volle zee mag je als staat alleen optreden tegen een andere staat als je van tevoren toestemming hebt gevraagd en de Russen hebben zich bij ons niet gemeld.”

5 Belast Timmermans de toch al moeizame relatie met Rusland niet nog meer?

De detentie van de Greenpeace-activisten zet druk op de relatie met Nederland, die al gespannen is door incidenten met een Russische diplomaat in Den Haag en een Nederlandse diplomaat in Moskou. De kwestie wordt nu juridisch uitgevochten, waardoor die uit de politieke sfeer wordt gehaald.

Juist gisteren belde premier Rutte met de Russische president Poetin: ze vinden allebei dat de recente „onfortuinlijke incidenten” de goede betrekkingen niet in de weg moeten staan.

6 Wat vinden de Russen ervan dat Nederland naar het hof stapt?

Al op 4 oktober is Nederland begonnen met de procedure bij het hof. De aanvraag voor een snelle uitspraak zat er dus al aan te komen: Rusland rekende hier ook op, maar is gisteren officieel op de hoogte gebracht.