Dit boek is briljant! Zegt de recensent. Of niet?

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

Soms lijkt het alsof boekwinkels alleen maar Nobelprijswinnaars verkopen, zoveel „briljante”, „verbluffende” en „meesterlijke” boeken liggen er in de schappen. Blurbs heten ze, de wervende citaten op boekomslagen. De gemiddelde consument neemt zo’n lyrische aanprijzing natuurlijk met een korreltje zout. Zoals Jelle Brandt Corstius, die over blurbs blogde: „Op het boek staat bijvoorbeeld ‘Een uitstekend boek’. Terwijl de recensent schreef: ‘een uitstekend boek om je kont mee af te vegen.’”

Hoe betrouwbaar zijn blurbs? nrc.next nam de proef op de som. We deden een steekproef van twintig boeken die nu in de boekhandel liggen. Hieronder de vijf opvallendste resultaten.

Alan Bradley – De kunst van het liegen: „Verrukkelijk” ◯ Onwaar

„Verrukkelijk”, zo wordt misdaadroman De kunst van het liegen op de omslag aangeprezen. Bronvermelding: Trouw. Alleen beoordeelde die krant De kunst van het liegen nooit als verrukkelijk. Wel gaf de krant die kwalificatie aan een ander boek van dezelfde schrijver. Toen in 2010 Bradleys eerste boek over heldin Favia de Luce verscheen (De kunst van het liegen is deel drie) had de recensie in Trouw als onderkop: „Verrukkelijke Agatha Christie-satire.” Hedda Sander, uitgever van Luitingh-Sijthoff: „We hadden er misschien beter bij kunnen zetten dat de quote over een eerder boek uit dezelfde serie ging. Maar omdat Bradleys Favia de Luce-romans dezelfde sfeer en hoofdpersoon hebben, beredeneerden we dat de quote geldt voor elk boek uit de serie.”

Judy Westerveld – Strak Plan: „Meesterlijk” ◯ Grotendeels waar

Op de achterflap van Judy Westervelds Strak plan wordt netjes aangegeven dat de wervende quotes gaan over Westervelds debuutroman De Schoonmaker. Het citaat van Libelle – „meesterlijk” – klopt wel, maar niet helemaal. Libelle schreef: „Over zo’n Evert gaat De schoonmaker. Schrijfster Judy Westerveld zet hem meesterlijk neer.” Misschien zijn we hier een beetje streng, maar dat de hoofdpersoon meesterlijk wordt neergezet wil nog niet zeggen dat het boek zelf meesterlijk is.

John Boyne – Het Victoriaans huis: „Ontzettend goed … Boyne blijft je verrassen en het tempo is precies goed.” ◯ Half Waar

Dit citaat wordt op de omslag toegeschreven aan The Times. Maar de quote lijkt samengesteld uit niet één, maar twee recensies. Een bespreking in zondagseditie The Sunday Times had als kop: „Scarily good.” In The Times stond een kortere recensie, waaruit de rest van het citaat afkomstig is: „Aficionados of the ghost story may find this a little hackneyed, but Boyne keeps up a constant barrage of surprises and the pace is terrific.” Niet alleen wordt de kop van de ene recensie tot één zin samengehusseld met een passage uit een andere recensie, blijkt de recensent minder positief over het boek dan het citaat doet vermoeden (hackneyed betekent afgezaagd), ook heeft de uitgever de recensie redelijk vrij vertaald: ‘scarily good’ is iets anders dan ‘ontzettend goed’, vooral omdat ‘angstaanjagend’ uit de recensie van The Sunday Times een dubbele betekenis heeft: het gaat hier om een spannend boek. Uitgever Maaike le Noble van De Boekerij laat weten dat ze de volgende quote in het Engels aangeleverd heeft gekregen: „Great fun… Boyne keeps up a constant barrage of surprises and the pace is terrific.” Waar ‘ontzettend goed’ vandaan komt kan ze niet zeggen.

Marjorie Celona – Waarom: „Een hartverwarmend debuut.” ◯ Onwaar

Uitgeverij Cargo maakt het nog bonter met de vertaalde blurb op Marjorie Celona’s roman Waarom. „Een hartverwarmend debuut”, zou The New York Times hebben geschreven. Maar heartwarming of moving vindt de Amerikaanse krant het debuut niet. Wel noemde criticus Suzanne Berne het boek „a heartfelt first novel”. Heartfelt betekent oprecht.

Hans Münstermann – Mischa: „Een weergaloze roman die onder je huid kruipt. ‘Een meesterproeve van inleving.’”◯ Waar

Behalve quotes uit recensies wemelt het op boekomslagen tegenwoordig van de aanprijzingen door andere schrijvers. De redenatie is dat als een bekende schrijver een roman aanbeveelt, de potentiële lezer wel zal denken dat het boek de moeite waard is. Het probleem is dat zelden duidelijk is waar de schrijver de aanprijzing heeft gedaan: in een column, op tv, in de kroeg toen hij met de uitgever stond te kletsen? Ze zijn dus moeilijk te controleren, alleen dat al maakt ze onbetrouwbaar.

Op de cover van Hans Münstermanns nieuwe roman Mischa staat: „Een weergaloze roman die onder je huid kruipt. ‘Een meesterproeve van inleving.’ – Peter Buwalda” Buwalda bevestigt dat hij de quote heeft geleverd, onbezoldigd. „Ik ben een verklaard liefhebber”, vertelt de schrijver, tevens oud-redacteur van Münstermann. „Dus toen de uitgever me vroeg een citaat op te sturen, deed ik dat graag.” Het gedeelte buiten de aanhalingstekens is niet van hem, „zo’n clichématige uitspraak zou ik niet zo snel doen.”

Conclusie

nrc.next heeft met een steekproef van twintig boeken geprobeerd na te gaan hoe betrouwbaar de quotes op boekomslagen zijn. Op de meeste leek niet zoveel aan te merken. Dat bijvoorbeeld negatieve passages uit een zin of recensie worden weggelaten, mag geen verrassing heten. Ook de quote van Peter Buwalda op de nieuwe roman van Hans Münstermann bleek gewoon te kloppen. Naast een paar twijfelgevallen die we hier niet hebben genoemd, bleven er vier quotes over waar echt iets mis mee was. Zoals het citaat uit een recensie van een ander boek van dezelfde schrijver, dat prijkt op de cover van misdaadroman De kunst van het liegen. What’s in a name? De kunst van het quoten blijkt zich af en toe van dezelfde trukendoos te bedienen als de kunst van het liegen.

Ook een bewering langs zien komen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail je suggestie naar de redactie via nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt

    • Reinier Kist