Stine in junkieparadijs, Louise in Appelstad

Stine Jensen met tieners in ‘Licht op het noorden

De meeste Nederlandse kranten hebben geen correspondent in Scandinavië. Het gangbare argument is dat daar toch nooit iets van belang gebeurt. Maar Deense en Zweedse televisieseries zijn populair en in veel opzichten zijn die samenlevingen verwant aan de onze. Soms lopen zij een paar jaar voor, dan wij weer, maar vroeger of later voltrekken er zich vergelijkbare ontwikkelingen.

Voortreffelijk idee dus van filosoof en programmamaker Stine Jensen om daar zo’n reisserie op de zondagavond aan te wijden. Ze verhuisde weliswaar al een jaar na haar geboorte naar Nederland, maar spreekt nog steeds goed, ouderwets Deens, dat ze zelf omschrijft als „een beetje oubollig.”

In de eerste aflevering van de door Hans Pool geregisseerde serie Licht op het noorden (HUMAN/VPRO) verstonden de meeste Noren die ze ontmoet dat Deens uitstekend. Het werd een trip vol verrassingen. Nooit geweten dat in het Europese land met de hoogste prijzen van levensonderhoud de heroïne het goedkoopst is. Oslo is dan ook in dat opzicht toonaangevend in Europa.

Maar daar praat je als Noor niet graag over. Men toont liever geen emoties en schuift problemen onder het tapijt. Socioloog Nina Witoszek noemt de ontkenning van het kwaad „het regime van goedheid”. Het komt op rare momenten toch naar buiten. In een bus vol welgestelde feestende tieners zie je die andere kant. Een van de vele black metal muzikanten zegt er geen problemen mee te hebben als er weer eens een kerk in brand gestoken wordt. En natuurlijk komt steeds weer Anders Breivik ter sprake.

Uiteraard bezoekt Jensen het eiland Utøya, bijna net zo’n verplicht station als schrijver Karl Ove Knausgård. Maar voorspelbaar is dit portret van een schatrijke natie met depressieve neigingen in het geheel niet. In vergelijking met de avonturen van die andere nieuwe zondagavondreizigster, voedseldeskundige en hoogleraar Louise Fresco, is Pools werk behoorlijk vormvast.

Marjoleine Boonstra, regisseur van Fresco’s paradijs (HUMAN), laat meer willekeur toe. Vorige week werd niet duidelijk waarom Fresco in Spitsbergen de bunker met alle gewaszaden van de wereld niet betreden mocht. Gisteren liep ze eindeloos boos over zoveel domheid te dwalen door de verwaarloosde botanische tuin van Almaty.

De naam van de oude hoofdstad van Kazachstan blijkt ‘Stad van Appels’ te betekenen. De oorsprong van de wilde appel, in het Hemelsgebergte op de grens van Kazachstan en China, vormde dit keer het onderwerp. Via de Zijderoute bereikte de vrucht Mesopotamië en Europa. De Hof van Eden ligt dus eigenlijk diep in Centraal-Azië, maar die verwijzing bleef impliciet.

Je wilt het allemaal wel zien en weten, hoe de professor met een stokje in paardenvijgen wroet op zoek naar appelpitjes. Maar een gevoel van noodzaak en richting ontbreekt, in tegenstelling tot de urgente zoektocht van Stine Jensen naar wat je zou kunnen omschrijven als de onzekere toekomst van de welzijnsstaat. Alleen die kunstmatige voice-over, daar moet nog een beetje op geoefend worden.

    • Hans Beerekamp