Reuzelibelle moest eerst uitsterven

Redacteur Biologie

De kleine voorouders van mieren, bijen en kevers leefden lang in de schaduw van reuzenlibellen. Pas nadat deze libellen waren uitgestorven, 300 miljoen jaar geleden, waaierde deze groep insecten uit. Inmiddels vormen ze de soortenrijkste groep dieren op aarde, met bijna een miljoen beschreven soorten.

Dat blijkt uit de vondst van vijf oeroude insecten. Een internationaal team van paleontologen beschreef ze deze week in Nature. Het gaat om fossielen van een larve en vier vleugels, ongeveer 350 miljoen jaar oud. De vleugels zijn gevonden nabij Avion, een dorpje in Noord-Frankrijk. De larve lag op de Piesberg, in de buurt van Osnabrück.

De vleugels en larve zijn typisch voor zogeheten verpoppende insecten. Dat zijn insecten die een complete metamorfose ondergaan, van buisvormige larve tot pop en van pop tot gevleugeld imago. Andere insecten, zoals libellen, veranderen geleidelijker. Elke keer als ze vervellen lijken ze iets meer op het volwassen insect.

Deze fossielen zijn de oudste verpoppende insecten ooit gevonden. De onderzoekers schrijven dat als verpoppende insecten zich 350 miljoen jaar geleden al hadden opgesplitst, de hele groep veel ouder moet zijn. Met een slagje om de arm durven ze ook te zeggen wanneer verpoppende insecten evolueerden: zo’n 420 miljoen jaar geleden.

Op basis van karakteristieke vleugelkenmerken konden de paleontologen de fossiele vleugels toewijzen aan moderne insectengroepen. Eén vleugeltje is van een vroege kever, een andere is van een vroege verwant van bijen en mieren.

Deze oerinsecten waren veel kleiner dan hun nakomelingen. Ze deelden hun leefomgeving met reusachtige libellen. De onderzoekers vergelijken de kleine verpoppers daarom met zoogdieren, die pas opbloeiden nadat de dinosauriërs waren uitgestorven.

De paleontologen mopperen dat maar weinig onderzoekers oog hebben voor mini-insecten; iedereen is op jacht naar de spectaculaire reuzen. Ze ontdekten de kleine vleugeltjes toen ze kleine stukjes steen één voor één onder een microscoop bekeken.