Een vergissing van de bank in úw voordeel

Wij zijn niet immoreel. Dat zei topman Jamie Dimon van de Amerikaanse bankgigant JP Morgan Chase vorige week zaterdag in Washington tijdens een bijeenkomst van de internationale bankiersclub – het International Institute of Finance. Dimon: „Ja, we hebben soms fouten gemaakt. Maar eerlijk gezegd kun je ook niet verwachten geen enkele fout te maken.”

Dure fouten zijn het wel. Dit weekeinde lekte uit dat Dimon en de Amerikaanse overheid overeen zijn gekomen dat de bank een schadevergoeding van 13 miljard dollar (een kleine tien miljard euro) betaalt wegens het op de markt brengen of doorverkopen van gebundelde hypotheken waarvan zij kon weten dat ze brak waren. We hebben het hier over de aanloop naar de kredietcrisis, dus de jaren voor 2008. Hypotheken werden lukraak verstrekt zonder veel, of zonder enige, voorwaarden. Misschien dat het acroniem Ninja nog een bel doet rinkelen? No Income, No Job or Assets.

Nu heeft JP Morgan wel een beetje een punt. De Amerikaanse overheid wist niet hoe snel zij tijdens de crisis de bank moest vragen om brekebenen als Washington Mutual en vooral Bear Stearns in te lijven, en het zijn juist deze twee waar het gros van de claims nu vandaan komt. Maar met een reeks incidenten sindsdien, met name de ‘London Whale’ die in Londen 6,2 miljard dollar verloor, heeft Morgan zijn eigen reputatie sindsdien afdoende weten te besmeuren. Zo ging het vaker: de bank die aanvankelijk het braafste jongetje van de klas leek, bleek later alsnog de fout in te zijn gegaan. Kijk naar het Spaanse Santander. Die bank liet zich er op voorstaan brandschoon door de kredietcrisis te zijn gekomen en zich nauwelijks te hebben ingelaten met al die Amerikaanse hypotheektroep. Later bleek waarom: Santander had het te druk gehad met het financieren van de Spaanse vastgoedzeepbel.

Belangrijk aan JP Morgans schadevergoeding van 13 miljard is overigens niet zozeer de hoogte van het bedrag (dat verdient de bank netto in een half jaartje). Wellicht dat dit record nog wel gebroken wordt. Bank of America is een goede kandidaat. Opmerkelijk juist is dat het betalen van het bedrag JP Morgan of haar medewerkers niet van eventuele strafvervolging ontslaat. Dat is een welkome ontwikkeling: het werd de Amerikaanse toezichthouders steeds vaker verweten dat zij aanstuurden op een schikking, waarbij banken of beleggingsinstellingen geen schuld hoefden te bekennen. Dat gebeurt nu steeds vaker wél, en dat is voor het publiek een stuk bevredigender. Voor civiele claims trouwens ook, want die worden er kansrijker door.

In Europa zijn we daar nog nauwelijks aan toe. Belangrijk hier is de zaak-Fortis, dat met Santander en de Royal Bank of Scotland verantwoordelijk was voor de noodlottige gezamenlijke overname van ABN Amro. Tegen voormalig Fortis-topman Jean-Paul Votron en oud-president commissaris Maurice Lippens loopt strafrechtelijke vervolging in verband met die overname en haar nasleep.

Nu is Lippens de naamgever van de Belgische gedragsregels voor behoorlijk bestuur van beursgenoteerde ondernemingen. Heet die hier de Code Tabaksblat, in België gaat hij door het leven als de Code Lippens. Niet verplicht, maar wie er van afwijkt, moet dat uitleggen. Een soort morele plicht, als het ware. Gelukkig maar dat de branche, zoals JP Morgans Dimon vorige week uitlegde, niet immoreel is.

Kijk naar de Rabo die vorige week zei alle bonussen af te willen schaffen – behalve, gek genoeg, die voor de Londense dealing rooms waar de foute prikkels juist de grootste schade kunnen veroorzaken. There she blows!

Alsof de top van Tata Steel zegt te stoppen met roken om de uitstoot van broeikasgas tegen te gaan. En zeg nou zelf: wat valt daar in godsnaam tegenin te brengen?

Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze column over economische ontwikkelingen.

    • Maarten Schinkel